Thử tìm cội nguồn của hạnh phúc

Trong bao nhiều lời chúc tụng mà con người hàng ngày vẫn dành cho nhau thì chúc hạnh phúc hầu như là câu cửa miệng. Hạnh phúc trở thành ước muốn và mục đích vươn tới của mỗi người. Để đạt được nó người ta dùng nhiều cách khác nhau, bằng việc làm cụ thể và bằng cầu nguyện thành tâm. Nhưng quan niệm về hạnh phúc thì không phải ai cũng giống nhau. Có những người vui mừng từ một chi tiết nhỏ, trân trọng những giây phút hạnh phúc như một món quà vô giá. Nhưng lại có người suốt đời đi tìm kiếm hạnh phúc, theo quan niệm riêng của mình, để chẳng bao giờ gặp được. Vậy thì hạnh phúc có sẵn trong ta từ trước khi ta chào đời hay nó mới chỉ đến sau này?
Cảm giác hạnh phúc luôn là bạn đồng hành của con người, không phụ thuộc vào tuổi tác, nơi ở, sự giàu nghèo hay màu da. Nó có thể ở nấc thang cao nhất của tình cảm con người, song không phải ai cũng cảm nhận nó như nhau. Hạnh phúc mang nhiều dáng vẻ khác nhau và thật khó mà đem chúng ra so sánh. Ngay cả tên gọi trạng thái tình cảm này cũng rất khác nhau. Cái gọi là hạnh phúc vô biên không phải bao giờ cũng có chung một xuất phát điểm đối với tất cả mọi người. Hạnh phúc vô biên đến với người thợ thủ công khi trước mặt anh ta là một sản phẩm đồ gốm mới, nhỏ bé nhưng xinh xắn và có ích cho đời. Hạnh phúc vô biên cũng là niềm vui trong mắt đứa bé đang đóng vai người nghệ sĩ tí hon mà trước mặt chỉ có một khán giả duy nhất là người mẹ. Tất cả những niềm vui, dù lớn dù nhỏ, đều góp phần tạo nên một kim tự tháp khổng lồ của niềm hạnh phúc. Trong cuộc đời mỗi con người, có hai loại hạnh phúc thường được nhắc đến: hạnh phúc bất ngờ và hạnh phúc thường ngày. Nhà tâm lý học người Mỹ là Ed Diener sau khi phân tích 3.240 cảm giác hạnh phúc, chỉ tìm ra được 37 trường hợp hạnh phúc bất ngờ đã đi đến kết luận: “Những may mắn bất ngờ không có ý nghĩa lớn lao. Quan trọng chúng là sự xuất hiện thường xuyên những giây phút hạnh phúc”. Nhìn từ góc độ y học, bộ nhớ của chúng ta được cấu tạo chủ yếu để nhớ một số lượng lớn những giây phút hạnh phúc ngắn ngủi hơn là để tiếp nhận sự bùng nổ hạnh phúc lớn một lúc. Có nhiều thứ làm nên hạnh phúc con người. Nhưng theo con số điều tra tiến hàng tháng 7 năm 1996, tại Ba Lan có đến 38% số người được hỏi cho rằng cuộc sống gia đình yên ấm là điều kiện cần thiết bảo đảm cho còn người ta có hạnh phúc lâu dài. Các tiêu chí tiếp đó được kể ra là mức thu nhập cao, sự thanh thản lương tâm, việc làm phù hợp. Các nhà xã hội học đã thống nhất ý kiến cho rằng cái chìa khó quan trọng nhất mở cửa vào hạnh phúc không chỉ là những ý nghĩ tích cực mà trước hết là năng lực chấp nhận những cái tiêu cực. Bởi cái xấu là một phần không thể tách rời của cuộc sống, nó len lỏi vào những niềm vui lớn, những lo toan nhỏ, những thành công và thất bại. Cũng có người mơ ước không phải làm việc, song trong thực tế nhiều người chính nhờ công việc mà có được những giây phút hạnh phúc. Các kết quả nghiên cứu đều đồng nhất với nhau một điểm tiền bạc không mang lại hạnh phúc. Nhà nghiên cứu người Hungari là Mihaly Csikszentmihalyi suốt hai mươi năm miệt mài với các công trình về hạnh phúc, đã tìm ra một hiện tượng gọi là sự ngược đời của lao động. Ông đã chứng minh rằng trong lao động con người ta có nhiều giây phút thoải mái dễ chịu hơn là trong thời gian rỗi rãi. Còn các con số điều tra ở Ba Lan thì lại cho thấy là có đến 61% số người được hỏi tán thành quan điểm là học vấn và thành tựu đạt được trong chuyên môn không phải là điều quan trọng nhất. Kết luận về vai trò của đồng tiền thì không cần phải bàn cãi nhiều. Người ta không tìm thấy mối quan hệ trực tiếp giữa tiềm năng vật chất và cảm giác hạnh phúc ở những người được liệt vào hạng giàu có. Người dân ở các nước giàu hoàn toàn không hạnh phúc hơn những người nghèo khổ sống ở các quốc gia có mức sống thấp hơn. Số lượng những người thừa nhận mình hạnh phúc ở hai khu vực này là như nhau. Chỉ ở các nước nghèo nhất thế giới thí dụ như Bangladesh, nơi mà nghèo đói hành hạ người ta quanh năm suốt tháng, hạnh phúc được đo bằng đồng tiền. Tại một số vùng thuộc loại nghèo đói ở Trung Quốc, người dân không biết trả lời câu hỏi về hạnh phúc, có lẽ vì cái họ phải lo hàng ngày là cơm ăn áo mặc trước tiên. Trong quan niệm chung, điều kiện vật chất có một vai trò quan trọng nhằm bảo đảm hạnh phúc. Nhưng kết quả nghiên cứu lại không khẳng định sự phụ thuộc này. Ở Mỹ người ta đã tiến hành điều tra 100 nhà triệu phú và 100 công dân gặp tình cờ. Kết quả là ở cả hai nhóm người này những cảm giác và trạng thái hạnh phúc được xác định rất giống nhau. Mỹ là một quốc gia giàu có, song tỷ lệ những người tự nhận mình là hạnh phúc cũng chỉ tương tự như ở Ba Lan. Arystoteles đã từng nói đại ý, ai cũng có thể là người hạnh phúc, chứ không chỉ có những người sinh ra dưới một ngôi sao may mắn.
PTS. Nguyễn Chí Thuật- Trí Thức Trẻ – số 19 – tháng 1 – 1997.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *