Tâm lý học với việc nghiên cứu cái thiện và cái ác trong mỗi con người- phần 1

Nhà văn Nga Aleksander Solzenicyn có lần nói: “Đường ranh giới giữa cái thiện và cái ác chạy qua chính giữa trái tim chúng ta”. Có một thực tế là con người khi muốn biết rõ bản chất cái ác, thường nghĩ là nó có ở người khác chứ không nằm trong bản thân mình. Nhà văn Nga đã sớm nhận ra rằng cái ác cũng giống như cái thiện, là một phần của tự nhiên trong mỗi con người. Ai cũng có khả năng làm điều thiện và làm điều ác. Trong tâm lý học có một chuyên ngành nghiên cứu gọi là tâm lý học xã hội. Giáo sư Philip G Zimbardo thuộc đại học Stanford là một chuyên gia trong lĩnh vực này. Ông đã có những ý kiến xác đáng về cái thiện và cái ác trong mỗi con người cũng như về tương lai nghiên cứu của môn tâm lý học xã hội. Trong tâm lý học cũng giống như trong cuộc sống hàng ngày, con người thường hay nghĩ về cái thiện và cái ác cùng với những suy nghĩ về trí tuệ hay về những thành công như những giá trị tồn tại muôn thuở. Con người thường không đánh giá hết ảnh hưởng của hoàn cảnh xã hội chẳng hạn như ảnh hưởng của những người xung quanh, của thời tiết khí hậu, của những điều kiện vật lý… đến cách sống của mình. Nhưng thật ra sức ép lớn nhất mà con người phải gánh chịu là môi trường xung quanh. Dù muốn hay không, con người không thể thoát khỏi ảnh hưởng từ những người khác và điều này làm thay đổi tính cách cá nhân anh ta. Để chứng minh về quan điểm này, giáo sư Philip G Zimbardo đã tiến hành cuộc thí nghiệm gây tranh cải gay gắt, sau nổi tiếng với tên gọi cuộc thử nghiệm tại nhà tù Sanford. Ông đã đưa đến nhà tù một nhóm người gồm trí thức, sinh viên, những người hoàn toàn khỏe mạnh. Một nửa sinh viên được phân công làm quản giáo, nửa kia đóng vai tù nhân. Cuộc thử nghiệm dự định kéo dài trong hai tuần, nhưng  sau 6 ngày đã buộc phải dừng lại vì không kiểm soát được tình hình. Một số sinh viên đóng vai trò quản giáo đã có thái độ tàn nhẫn, còn người được chỉ định làm tù nhân thì bị bắt phải trải qua cuộc khủng hoảng tâm lý. Cuộc thử nghiệm cho thấy rõ ảnh hưởng mạnh mẽ của hoàn cảnh xã hội đối với con người. Đây chưa phải là trại cải tạo thực sự, chỉ là nhà tù mang tính tâm lý mà kết quả đã như vậy. Công trình nghiên cứu này tất nhiên ít nhiều vi phạm về mặt đạo đức, bởi vì những người tham gia quả thật đã chịu sự dằn vặt về tinh thần. Các vị quản giáo đã xúc phạm tù nhân bằng nhiều cách, thậm chí hành hạ về thể xác. Song điều quan trọng là kết quả thử nghiệm góp phần trả lời câu hỏi, qua đây chúng ta học được điều gì? Ai là người giữ vững bản thân trước ảnh hưởng của những người xung quanh? Trong nhiều công trình nghiên cứu của mình giáo sư Philip G Zimbardo cũng như các đồng nghiệp của ông tập trung chú ý vào vấn đề cái ác, trả lời câu hỏi, tại sao nhiều người tốt vẫn dễ dàng làm điều ác? 

Nguyễn Chí Thuật- Tri Thức Trẻ – Số 72 tháng 6 năm 2001

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *