Ông tổ nghề kim hoàn – Phần 1

Tài liệu khảo cổ học cho hay, cách nay khoảng trên một vạn năm lớp cư dân tiền sử trên đất nước ta đã rất chú ý đến việc làm đẹp. Chủ nhân của văn hóa Hòa Bình đã biết lấy thồ hoàng để trang điểm, lấy vỏ ốc đem mài cho thủng lưng rồi xỏ dây vào đeo để trang sức. Và trong hang động của người Hòa Bình, các nhà khảo cổ học cũng tìm thấy nhưng bức vẽ mộc mạc đầu tiên. Thế là khi chưa có áo quần và nhà cửa, con người đã biết làm đẹp rồi. Lý do thật đơn giản, bởi vì.. con người là con người. Làm đẹp là thuộc tính của con người. Vào thời đại đồ đá mới, người tiền sử bắt đầu biết làm đồ trang sức bằng đá và bằng đất nung. Tất nhiên, đá lúc bấy giờ chưa phải là đá quý như ngày nay, nhưng dẫu sao thì đồ đá cũng đã thực sự tham gia một cách tích cực vào đời sống văn hóa của người tiền sử. Từ đây, làm đồ trang sức là một loại hình lao động sáng tạo đặc biệt, rất được xã hội chú ý tới. Sang thời đại đồ đồng, bên cạnh trang sức bằng đá, người tiền sử còn biết sáng tạo ra hàng loạt đồ trang sức bằng đồng. Khuyên đeo tai, kiềng đeo cổ, vòng đeo tay.. chủng loại chẳng phải là ít ỏi. Bây giờ, ngoài đồ trang sức đeo trên người còn có cả những vật dụng bài trí ở trong nhà. CHIÊNG đồng, phèng la đồng, trống đồng.. khi sử dụng thì đó là nhạc khí, khi để trong nhà thì đó là những vật trang trí đẹp mắt. Tuy nhiên, hễ nói đến đồ trang sức, người ta thường nghĩ ngay đến vàng bạc. Đó là điều dễ hiểu, bởi vì đồ trang sức bằng vàng bạc vừa quý, vừa đẹp lại vừa bền. Với đặc tính không bị hoen rỉ và hầu như không bị hao mòn, vàng bạc có thể dùng để chế tạo những món vừa nhỏ nhắn, tinh xảo và xinh xắn, lại vừa óng ánh dễ coi. Bạn cũng có một số món trang sức bằng vàng hoặc bạc đấy chứ? Xin chúc mừng bạn và cầu mong bạn sẽ có nhiều hơn nữa trong tương lai. Nhưng, mỗi khi cầm tráng sức mình lên ngắm nghía, có bao giờ bạn tự hỏi rằng, người Việt chúng ta đã biết tới vàng bạc tự lúc nào hay không? Thư tịch cổ của Trung Quốc cho hay vào những năm cuối thế kỷ thứ hai đầu thế kỷ thứ ba, trong số những phẩm vật mà bọn đô hộ vơ vét ở nước ta để đem về Trung Quốc, các vật dùng và đồ trang sức chế tạo bằng vàng bạc bao giờ cũng xếp ở vị trí quan trọng hàng đầu. Nói khác hơn, vào những thế kỷ đầu công nguyên, nghề làm đồ trang sức bằng vàng bạc ở nước ta đã khá phát đạt. Ghi chép nói trên của thư tịch cổ Trung Quốc được bổ sung một cách chắc chắn nhờ các phát hiện khảo cổ học. Trong một số ngôi mộ cổ ở nước ta có cùng niên đại như đã nói trên, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy khá nhiều đồ trang sức bằng vàng bạc chế tạo với trình độ thẩm mỹ rất tinh tế. Nhưng, ai là người Việt có công sáng tạo đầu tiên? Những di vật trong các nền văn hóa khảo cổ, tuy rất sống động, vẫn không thể giúp chúng ta trả lời câu hỏi này. Hiểu biết về lược truyện các bậc tổ sư nghề làm đồ trang sức bằng vàng và bạc, thôi thì đành tạm trông cậy ở truyền thuyết dân gian vậy. Dân gian kể rằng vào khoảng nửa sau của thế kỷ thứ sáu, tức là vào thời kỳ tồn tại của nước Vạn Xuân, ở làng Định Công (này thuộc huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội) có ba anh em người họ Trần là Trần Hòa, Trần Điện và Trần Điều. Ba anh em họ Trần tuy sớm bị mồ côi cả cha lẫn mẹ, nhưng họ ăn ở với nhau rất là thuận thảo. Trần Hòa, Trần Điện và Trần Điều đều nổi tiếng khéo tay hơn người. Bấy giờ, chính quyền của nước Vạn Xuân lâm vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Phe cánh của Lý Phật Tử liên tục đem quân tấn công lực lượng của Triệu Việt Vương. Chính cuộc xung đột nội bộ này đã khiến cho nhân dân khắp vùng đồng bằng sông Hồng vô cùng điêu đứng.
Nguyễn Khắc Thuần- Trí Thức Trẻ – số 25 – tháng 7 – 1997.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *