Nhà khoa học trẻ gắn bó với ruộng đồng

Vượt lên 142 giải pháp tham dự hội thi sáng tạo khoa học kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh năm 1996, đề tài nghiên cứu áp dụng các biện pháp kỹ thuật xử lý đất trồng bị ô nhiễm dầu do vùng ven Thành phố Hồ Chí Minh của phó tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa và các cộng sự của anh ở bộ môn nghiên cứu đất và phân bón thuộc viện khoa học công nghiệp miền Nam được hội đồng ban giám khảo chọn trao giải đặc biệt. Sự cố tràn dầu ở Cát Lái ngày 3 tháng 10 năm 1994 do tai nạn dầu Neptune Aries của Singapore đã làm tràn 1.680 tấn dầu Do ra các tuyến sông Sài Gòn gây ô nhiễm gần 30 nghìn héc ta ruộng lúa và ao đầm thủy sản của nông dân. Sự cố tràn dầu này không chỉ đơn thuần làm thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế của bà con nông dân trong vụ mùa năm 1994 mà hậu quả của nó còn lại trong những năm sau là khôn lường. Từ những năm 1990 trên thế giới đã hình thành và phát triển công nghệ làm sạch môi trường bằng con đường phân hủy sinh học nhưng vấn đề làm sạch môi trường trong điều kiện dầu bị nhiễm vào đất đang canh tác nông nghiệp thì chưa có một nghiên cứu hoặc một kinh nghiệm nào. Nghiệt nỗi, diện tích bị ô nhiễm dầu nặng tập trung ở huyện Nhà Bè và Cần giờ thuộc vùng nông dân nghèo đời sống kinh tế phụ thuộc vào cây lúa. Trước thực trạng này, là những người làm công việc nghiên cứu khoa học lại gắn bó với ruộng đồng, chúng tôi chẳng lẽ bó tay? Phó tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa kể. Anh bật mí cho tôi biết chính ra anh không phải là người nhà quê. Sinh ra và lớn lên ở thành phố Hải Phòng, những ngày Mỹ ném bom miền Bắc, anh theo cha mẹ sơ tán về nông thôn và chính quãng thời gian này đã giúp anh gần gũi, hiểu và gắn bó với đời sống của người nhà quê. Tốt nghiệp phổ thông anh quyết định thi vào khoa trồng trọt Đại học Nông nghiệp I với nguyện vọng làm được cái gì đó để giúp ích bà con nông dân nghèo. Sây me, gắn bó với ngành học, ngay từ thời sinh viên anh đã đoạt giải thưởng “sáng tạo khoa học” với đề tài bèo hoa dâu. Ra trường năm 1978 anh được giữ lại làm cán bộ nghiên cứu và giảng dạy. Được đi tu nghiệp nhiều lần ở nước ngoài, được mở rộng tầm nhìn, tầm hiểu biết, anh lại càng thương bà con nông dân và anh đã gắn niềm vui, nỗi buồn của mình với nỗi niềm chân chất của họ. Vào công tác tại Viện khoa học Nông nghiệp miền Nam, anh đã đầu tư công sức rất nhiều cho đề tài hiệu lực phân lân cho đất phèn Đồng Tháp Mười và chính đề tài này đã giúp anh nhận được học bổng là 13 nghìn đô la Mỹ của Trung tâm quốc tế nghiên cứu và phát triển nông nghiệp nhiệt đới năm 1992. Năm 1994, anh phát triển đề tài này và bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ nông nghiệp. Cũng vì đam mê và lỡ gắn bó với nghề nên không thể anh bỏ lửng câu trả lời khi tôi hỏi đến đời sống của anh. Lương cán bộ nghiên cứu khoa học cộng tất cả các khoản phụ cấp chưa tròn 5 trăm nghìn đồng một tháng, trong khi đó, với học vị như anh nhiều công ty nước ngoài mời gọi với mức lương hậu hĩnh nhưng anh vẫn từ chối. Dầm mưa dãi nắng cùng bà con nông dân cả hàng tháng trời mà mình vẫn thấy vui nhất là khi bà con được mùa, hạnh phức lắm chứ. Anh tâm sự. Xin quay lại đề tài mà anh vừa đoạt giải. Sau một thời gian dài nghiên cứu, thí nghiệm từ trong phòng thí nghiệm, trong nhà lưới đến thí nghiệm đánh gái trên ruộng lúa, anh đã đưa ra kết luận tác hại của dầu Do và các sản phẩm của dầu đến cây lúa theo hai hướng tác hại trực tiếp ngay ở thời kỳ đầu khi tiếp xúc với dầu, toàn bộ thân, lá và rễ cây lúa bị bao phủ bởi một lớp dầu gây đình chỉ khả năng trao đổi chất của cây lúa. Tác hại gián tiếp ở thời kỳ sau đó dầu tiếp xúc với đất làm xấu đi môi trường dinh dưỡng của cây. Để chứng minh điều này anh Nghĩa đã bố trí thí nghiệm gây tràn dầu trên mặt nước tại giai đoạn cây lúa đang làm đồng và điều chỉnh mực nước tương đương thời điểm xảy ra sự cố tràn dầu. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của lượng dầu tràn đến tình trạng trổ bông của lúa như sau. Với mức độ 5 trăm lít dầu Do cho 1 héc ta cây lúa vẫn trổ bông bình thường nhưng bông nhỏ hơn. Khi lượng dầu lớn hơn 500 lít dầu cho 1 héc ta, cây lúa bị chết và cháy rụi toàn bộ thân lá. Hơn thế nữa, dầu Do đã ảnh hưởng tới thành phần và số lượng vi sinh vật trong đất, các chủng vi sinh vật hữu ích bị tiêu diệt, làm tăng nguồn thức ăn cho các chủng vi sinh vật gây hại sản sinh ra độc tố là CH4, H2S… làm chết lúa ảnh hưởng đến các điều kiện về mặt sinh học và hóa học trong môi trường đất theo chiều hướng bất lợi cho cây trồng và độ phì thực tế của đất. Dựa trên cơ sở vừa đảm bảo dinh dưỡng cho cây lúa sinh trưởng, phát triển bình thường, vừa tạo môi trường thuận lợi cho các chủng vi sinh vật có lợi hoạt động, đồng thời các bước tiến hành phải đơn giản, phù hợp với đất đai, địa hình và tập quán thăm canh lúa của nông dân, sau khi tham khảo một số quy trình xử lý dầu của Thụy Điển, anh Nghĩa đã đưa ra quy trình xử lý dầu áp dụng trên diện tích đại trà.
Lý Thành Tâm- Trí Thức Trẻ – số 19 – tháng 1 – 1997.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *