Khám phá mới về tiếng cười và lời nói dối

Tại sao người ta cất tiếng cười
Bạn sẽ nhầm to khi cho rằng ta cười là do thấy tức cười quá. Qua một công trình nghiên cứu khảo sát kỹ càng về hành vi của con người, nhà tâm lý học R. Provine ở đại học Marilen của Mỹ mới đây đã đi đến kết luận rằng phần lớn chúng ta không cười vì chuyện hài hước, chỉ có 10% bật cười khi nghe chuyện hài mà thôi. R. Provine tin là tiếng cười bắt nguồn từ hệ thống tín hiệu thứ nhất là cảm tính. Tiếng cười chủ yếu là sự đồng thanh tương ứng thể hiện mối quan hệ xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy con người có dịp cười trong môi trường có đông người gấp 30 lần khi chỉ có một mình, thậm chí sự kích động của phương tiện nghe nhìn cũng không thay đổi được điều này. Trong khi đó, nhà nhân văn M. Afta ở đại học bang Bắc California của Mỹ cho biết chúng ta cười khi cảm thấy tự tin cởi mở và sảng khoái. Một người cười, người khác cười hưởng ứng nối nhịp cầu thân thiện, cộng thêm tâm lý không muốn làm người duy nhất trong đám đông không cười. Đó là điều lý giải vì sao tiếng cười hay lây khó chữa và đôi khi tiếng cười đã trở thành dịch cười thực sự như trường hợp của Tangasica kéo dài tới 6 tháng, khiến chính quyền phải tạm thời đóng cửa nhiều trường học. Theo giả thiết của học giả J. Morel ở đại học Nam Florida, lần đầu tiên con người cùng hòa chung tiếng cười. Đàn ông thời đó đã cùng cười vang sung sướng khi vừa thoát khỏi nguy hiểm. Và còn vì tiếng cười làm cho các bộ phận cơ thể được thư giãn, các nỗi sợ hãi tan biến đi. Do đó tiếng cười có thể là tín hiệu truyền cảm sự tự tin cho nhau. R. Provine còn cho hay chúng ta không chỉ cười khi cảm thấy vui mà ngay cả khi cảm thấy e thẹn và thất vọng nữa. Con người đã phải hoàn thiện vũ khí tiếng cười của mình để sinh tồn. Chẳng hạn khi phải đối phó với sự xấu hổ hay bị đe dọa, tiếng cười có thể tạo ra bầu không khí thông cảm hoặc hòa bình làm giảm bớt sự căng thẳng đối đầu với nhau.. Trên đây mới chỉ là một trong nhiều định nghĩa về tiếng cười. Cho đến nay các nhà tiểu học dường như vẫn chưa nhất trí với nhau rằng tại sao con người ta cười. Họ chỉ thỏa thuận với nhau rằng tiếng cười khó hiểu hơn nhiều so với sự giận dữ lo sợ, thậm chí cả với tình yêu nữa…
Khoa học về phát triển lời nói dối
Bạn đã bao giờ nói dối chưa. Nếu ai đó lắc đầu thì hẳn là họ đang nói dối. Đành rằng phần lớn những lời nói dối là vô hại đối với xã hội, không gây nguy hiểm cho ai. Vì thế mới có ngày toàn thế giới nói dối là ngày 1 tháng 4. Nhưng trên thực tế cũng có một số người sử dụng mánh khóe dối trá để mưu lợi và làm hại người khác. Nào là người bán hàng lòe ta để bán được hàng tồi với giá đất. Rồi là chuyện kẻ gian che đậy bản chất đê tiện của chúng trước khi làm điều xấu. Do đó thật là hữu ích nếu chúng ta vạch mặt được những kẻ dối trá loại này. Đã một thời bạn từng nghe nói tới máy phát hiện nói dối, nhưng loại máy đó bộc lộ nhiều khuyết điểm. Chẳng hạn máy dựa trên cơ sở cho rằng người nói dối cảm thấy bất thường, sợ hãi, tim đập mạnh, toát mồ hôi, huyết áp tăng… Nhưng hóa ra những kẻ đại bợm vẫn nói dối như Cuội mà mặt lạnh tanh chẳng lộ chút sợ sệt nào. Vì vậy loại máy kiểm tra nói dối kia đành phải xếp xó. Ngày nay, chuyên ngành phát hiện sự dối trá đã có những bước tiến xa. Và người phát hiện nói dối cao thủ nhất thế giới hiện nay là ông Paul Acman ở đại học California của Mỹ. Trong những năm gần đây, P.Acman đã dày công phân loại, phân tích tổng kết các nét biểu cảm trên gương mặt người để phân biệt đâu là thật thà, đâu là dối trá. Có lẽ vì thế mà máy phát hiện nói dối sử dụng chương trình của P. Acman đạt hiệu quả chính xác tới 80 đến 90%. Nhà khoa học này tin tưởng rằng ông có thể phân biệt thật giả chẳng kém gì Bao công xử án. Theo P. Acman sự biểu cảm trên nét mặt tự nhiên và nét mặt gian dối xuất phát từ hai vùng khác nhau trong bộ não. Do đó các cơ trên khuôn mặt cử động khác nhau. Nụ cười chân thật và nụ cười giả dối cũng có sự khác nhau. Từ thực nghiệm đối với nhiều trường hợp, P. Acman đã xác định những tuyến cơ tin cậy chỉ biểu cảm những tâm trạng thật của con người và nằm ngoài tầm kiểm soát lý trí của người đó. Trên thế giới này hiếm ai điều khiển được trừ một vài diễn viên thiên tài. P. Acman và cộng sự là W. Frisen đã lập ra hệ thống giải mã hoạt động của khuôn mặt. Theo hệ thống này, khuôn mặt được chia làm 42 phần để đánh giá các cử động trên đó. Nói chung con người ta có thể diễn tả được khoảng 7 nghìn cử chỉ khác nhau trên khuôn mặt trong đó có khoảng 20 kiểu cười với ý nghĩa khác nhau. Chẳng hạn P. Acman phát hiện thấy rằng khi người ta cười vì sung sướng, phần não ở vùng trán phát sáng, trong khi nụ cười giả bộ không xuất hiện ánh sáng này… Tuy nhiên nếu đi sâu nghiên cứu về chuyện nói dối, các nhà nghiên cứu ngỡ ngàng tự hỏi tại sao phần lớn chúng ta đều không giỏi phát hiện lời nói dối làm sao trong quá trình tiến hóa con người lại không học hỏi được cách thức nhận rõ sự thật và giả dối để giờ đây họ dễ dàng bị người khác cho leo cây. Câu hỏi còn để ngỏ cho bạn đọc tự tìm thêm lời giải đáp cho vấn đề lý thú này…
Thanh Sơn- Trí Thức Trẻ – số 19 – tháng 1 – 1997.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *