Khám phá bệnh lây kỳ lạ – giải thưởng Noben – Phần 1

Giáo sư Mỹ 55 tuổi, ông Staney B. Prusiner tác giả khám phá ra prion hợp chất lây bệnh tấn công người và súc vật dẫn đến một số bệnh đặc biệt nguy hiểm, trong đó có bệnh bò điên, đã đăng quang giải thưởng Noben 97, trong lĩnh vực y học. Là nhà khoa học Mỹ thứ 76 được nhận vinh dự ấy, ngay từ năm trước đã được nhắc đến trong các ứng cử viên quan trọng nhất. Ngay từ lúc đó, đã không còn nghi ngờ gì với kết luận rằng, những hợp chất do ông khám phá thực tế tồn tại từ lâu và có thể gây ra những bệnh nguy hiểm về não cho cừu, bò, chuột, và con người. Và cũng có thể lây lan trong các loài động vật khác. Đầu tháng 10, tạp chí chuyên ngành Nature thông báo rằng ngay cả não đã ở trạng thái bị biến dạng thành bọt biển BSE cũng có thể bị nhiễm bệnh, sau khi ăn phải thịt bò có bệnh. Nhưng hình thái mới của CJD gần đây đã tấn công cả giới trẻ và các dấu hiệu cho thấy rằng, ngày càng phổ biến hơn. Vậy nên, đã đến lúc phải làm sáng tỏ rằng, liệu nhân loại có bị dịch bệnh mới đe dọa, dịch bệnh nguy hiểm hơn cả AIDS hay không. Các nhà nghiên cứu tại hai trung tâm thí nghiệm độc lập đều có chung nhận xét là, căn bệnh đó, cũng như một trong những dạng của căn bệnh Creutzfeldt Jakoba hay CJD tấn công con người đều gây cùng yếu tố lây nhiễm. Chúng tạo thành các nhóm biệt lập các hợp chất truyền nhiễm bên cạnh vi trùng, các vi rút, các nấm mốc và các loại ký sinh trùng. Tác giả giải thưởng Nobel năm 1997 Stanley Prusiner sinh ngày 28 tháng 5 năm 1942. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành y thuộc Đại học Tổng hợp Pensylvannia, năm 1968, ông chuyển đến San Francisco, nơi từ năm 1988 ông làm giáo sư sinh hóa, trường Đại học tổng hợp California. Prusiner bắt đầu nghiên cứu Prion từ năm 1972, khi một trong số bệnh nhân của ông tử vong vì CJD. Ngay từ lúc đó, người ta đã phỏng đoán rằng, chắc chắn có mối liên hệ giữa căn bệnh này và bệnh tấn công cừu cùng đại dịch chết người phát hiện trong dân du mục Niu gi ne xảy ra sau thời gian những đối tượng này ăn óc người chết và xoa chúng lên mặt. giữa những năm 1970 và 1980 đại dịch tương tự cũng xảy ra với đàn bò ở nước Anh, nơi suốt nhiều năm người ta vẫn nuôi bò bằng bột tổng hợp có xác cừu chết. Trong thời gian đó, giới khoa học cũng đưa ra một trong những giả thuyết bất ngờ là, việc lây truyền có thể được thực hiện qua trung gian một nhân tố mang theo thông tin di truyền. Mãi đến năm 1982, Prusiner mới lấy được nguyên mẫu hợp chất ấy trong não đàn chuột bạch bị nhiễm bệnh. Té ra, đó là một loại protein bị thoái hóa, sau này được ông đặt tên là Prion xuất phát từ tên tiếng Anh là Proteinaceous infectious particle yếu tố protein nhiễm bệnh. Hai năm sau đó, nhờ cộng tác với các nhà bác học ở California, Prusiner phát hiện ra rằng, những Prion này luôn có mặt trong cơ thể người và động vật. Một khi bị tác động của sự thay đổi cấu trúc phân tử sẽ dẫn đến hiện tượng xốp hóa bộ não.
Trần Văn Đôn -Trí Thức Trẻ – số 29 – tháng 11 – 1996

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *