Hư hay nên

Tôi đọc bài “Thế nào là hư” của giáo sư Hồ Ngọc Đại – Tri Thức Trẻ số 3 và bài “Hư hay tử tế!” của ông Phùng Ngọc Diễn – Tri Thức Trẻ số 5. Tôi xin phép phát biểu vài điều sau đây:
Ông diễn đưa ra tiêu đề: “Hư hay tử tế!” ông còn nói tử tế là đạo đức. Tôi nghĩ đạo đức chỉ thể hiện một mặt tình thương nhân đạo trong khi hư thì có nhiều cái hư, mặt hư, thói hư… Tử tế chỉ đối lập với đểu cáng, đều giả, không đủ đối lập với hư. Đối lập với hư là nên! Là cha mẹ ai cũng muốn con mình nên người. Là lãnh đạo ai cũng thanh thiếu nhi trở thành những người công dân có ích cho xã hội. “Con ơi muốn nên thân người. Lắng tai nghe lấy những lời mẹ cha và cá không ăn muối cá ươn. Con cưỡng cha mẹ trăm đường con hư. Nó cưỡng cả pháp luật của Nhà nước. Đó là cơ sở mà tôi đề ra tiêu đề: “Hư hay nên”. Ông Diễn có nói: “Nay cá ăn đá” mà không ươn, là hay lắm rồi!”. Điều này khỏi phải nói, vì đó là sự tiến bộ của khoa học. Điều đáng nói là, nó không chịu ăn đá không thèm ăn đá, hoặc nó giả ăn rồi nó nhả ra cho nên nó ươn. Đấy mới đau lòng cha mẹ. Nhức nhối xã hội. Hầu hết chúng ta hàng ngày cứ nghĩ đến cái nên, tránh cái hư. Ăn nên làm ra, nên cơm nên cháo, nên vợ nên chồng, nên ông nên bà, nên ăn nên nói, mặc, làm, cư xử thế này, thế nọ không nên thế kia. Nhất là nên người. Cái nên mới cao quý làm sao. Và cái hư mới thấp hèn làm sao. Các tôn giáo từ cụ Không, đức Phật Thích ca đến đức chúa Giê su cũng chỉ đi tìm cái thiện chống cái ác. Nay ta cũng tìm cái thiện, loại trừ cái ác ra khỏi đời sống xã hội. Để con người sống càng ngày càng người hơn, rồi người hơn nữa. Xưa nay ta vẫn có câu: “Nhiễu điều phủ lấy giá gương. Người trong một nước phải thương nhau cùng”. “Thương người như thể thương thân”. Cụ Tú Xương dạy “Phải sống cho ra một kiếp người”. Cụ Nguyễn Công Trứ, cao hơn: “Đã mang tiếng ở trong trời đất. Phải có danh gì với núi sông!”. Được vậy hay quá rồi. Nhưng trước mắt thì hay nên đã. Nên sống và làm theo hiến pháp và pháp luật. Nên mình vì mọi người, mọi người vì mình, nên lá lành đùm lá rách. Ngành ngành, nhà nhà, người người làm việc thiện truyền hình nhân đạo. Và cái nên của truyền thống dân tộc là chân – thiện Mỹ… và … Tôi không tài nào nêu lên hết. Tôi thường nghĩ tới một câu mộc mạc, chân chất trong dân gian thường nói: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Thật là hay tuyệt. Hiểu nghĩa đen thì quá dễ. Điều quan trọng là nghĩa bóng cần hiểu cho sâu, cho rộng, mở ra nhiều diện nhiều vấn đề. Tôi xin nêu một điểm học gói là cách kiếm tiền. Học mở là cách chi tiền. Cách kiếm tiền hợp pháp. Cách chi tiền hợp lý còn học ăn học nói thì đó là văn học, văm minh ai cũng biết. Những điều tốt lành trên, dân gian gọi nôm na là nết. và cái đánh chết cái đẹp. Tất cả nết tốt là những cái nên. Nó nằm trong toàn bộ đời sống một con người, thể hiện trên các mặt, sức khỏe, trí tuệ, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, phẩm chất, nhân cách, bản lĩnh… chứ không chỉ riêng cho lối sống hay đạo đức. Tất nhiên là có nên từng mặt và cũng có Hư từng điểm, hoặc ít hoặc nhiều. Nhưng đã nên người thì tương đối toàn diện. giáo sư có nói vì chính người lớn hư trước. Điều này thì đúng quá rồi. Tôi muốn nói trong những người lớn thì cha mẹ là người trực tiếp và gần gũi các con nhất. Trước hết cha mẹ phải là tấm gương sáng cho con soi. Tiếc hay có nhiều tấm gương mờ, đục, thậm chí võ thì con soi sao được. Có bậc cha mẹ còn mù luật và liều luật làm sao giáo dục con. Có cha mẹ quá nuông chiều, tôn vinh con thành cô chiêu, cậu ấm vì bây giờ con ít mà. Điều đáng nói là do cái lòng tham đê tiện, chỉ chú tâm vơ vét, không hề mở cái hầu bao của mình để bố thí cho người bất hạnh một xu thì con làm sao mà học mở được. Điều quan trọng nữa là cũng do tự thân các em, mang lấy cái gen không ra gì của cha hoặc mẹ, nên trí tuệ bị kìm hãm, không có chí tiến thủ. Có chí thì nên. Còn những điều khác nữa là pháp luật, những người thực thi pháp luật, đoàn thể thanh thiếu nhi, các thầy cô giáo, nhà trường…. Nhưng thôi, nói in ít đã.
Võ Sĩ Đào – Trí Thức Trẻ – số 9 – tháng 3 – 1996.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *