Monthly Archives: February 2016

Hệ ngân hà được khám phá ra sao? – phần 2

Ngoài ra, cậu thích các môn toán, thiên văn học, vật lý. Cậu không chỉ muốn đọc những cuốn sách về thiên văn học mà còn theo lời ông kể trong một bức thư… chính mắt mình nhìn thấy tất cả những gì những người khác thấy trước tôi… không để lại một mảnh dù nhỏ của bầu trời không có sự nghiên cứu thỏa đáng. Để làm cái đó cần có kính viễn vọng, nhưng Herschel không có khả năng mua dụng cụ đó. Anh quyết định tự làm lấy. Bằng nổ lực to lớn, anh đã chế tạo ra những kính viễn vọng lớn có đường kính của gương từ 0,5 đến 1,5 mét. Herschel đã đánh bóng khoảng 300 chiếc gương lớn nhỏ, cái lớn nhất nặng khoảng 2 tấn. Những chiếc kính viễn vọng lớn và hoàn thiện nhất do Herschel chế tạo đã cho phép ông ở tuổi 36 bắt đầu những công việc nghiên cứu thiên văn học thực sự. Những kết quả của những công trình thiên văn học của Herschel thật đáng ngạc nhiên: ông đã khám phá ra ngôi sao thiên vương (Uranus), mấy vệ tinh của sao thổ (Saturne) và sao thiên vương, những thay đổi theo mùa trên sao hỏa (mars), sự chuyển động của hệ thống mặt trời theo hướng tiến tới một trong những ngôi sao của chòm sao lực sĩ (hercule), nghiên cứu nhiều các ngôi sao khả biến, thu được những tài liệu về hình dáng của hệ ngân hà của chúng ta và sự cách ly của nó trong không gian, bổ sung hàng trăm đối tượng vào bảng mục tinh vân tồn tại trong thời đại của ông và do đó, thực chất đã bước ra khỏi phạm vi hệ ngân hà của chúng ta. Sau khi chọn 1083 khu vực của bầu trời, Herschel đã tính ở mỗi khu đó con số các ngôi sao mà ông có thể quan sát được qua kính viễn vọng của ông. Hóa ra là nhiều hơn cả là những ngôi sao ở những phần dày dặt nhất của “con đường Sữa”. Ở đó trong vài phút qua tầm nhìn của kính viễn vọng của ông lọt vào hàng chục ngàn ngôi sao. Trong thời Herschel các nhà thiên văn học còn chưa biết những khoảng cách đến các ngôi sao. Không có cái đó làm sao nghiên cứu được vị trí không gian của các ngôi sao? Herschel đã tìm được lời giải đáp cho câu hỏi này. Ông đã giả định rằng những ngôi sao sáng chói nhất đó là những ngôi sao gần chúng ta hơn cả, còn những ngôi sao xa nhất thì khó phân biệt được trong kính viễn vọng của ông. Năm 1785 lần đầu tiên ông đã xây dựng sơ đồ cấu tạo hệ ngân hà của chúng ta. Nếu so sánh kích thước của hệ ngân hà mà Herschel thu nhận được với số liệu hiện nay thì hóa ra là ông giảm bớt kích thước của hệ thống sao của chúng ta gần 15 lần. Sự khác nhau tất nhiên rất lớn. Nhưng vì đó chỉ là bước đầu tiên dựa trên những quan sát trực tiếp. Từ đó hơn hai thế kỷ đã trôi qua, vào thế kỷ XIX các nhà thiên văn học cuối cùng đã đo được khoảng cách đến một số ngôi sao (đến sao thiên cầm – ngôi sao sáng nhất của bầu trời phương bắc – 27 năm ánh sáng, đến sao thiên nga -11,1 năm ánh sáng, đến sao kỵ mã là 4,3 năm ánh sáng). Ngoài ra các nhà khoa học hiểu rằng độ sáng thấy được của ngôi sao còn gắn với việc trong khoảng không giữa các vì sao có vật chất (bụi) muốn ánh sáng của những ngôi sao ở xa.
T.K- Trí Thức Trẻ – số 26 – tháng 8 – 1997.

Hệ ngân hà được khám phá ra sao? – phần 1

Hệ ngân hà (Galaxie) đó là ngôi nhà sao lớn nhất của chúng ta. Ngoài mặt trời trong đó còn có thêm hàng trăm tỉ (và có thể, thậm chí một nghìn tỉ) các ngôi sao khác. Nhà triết học cổ Hy Lạp Đêmôkrit (460 – 370 năm trước công nguyên) đã có sự phỏng đoán thiên tài rằng Ngân hà đó là nhiều ngôi sao không sáng chói mà chúng ta cảm thấy hợp lại thành một vùng chiếu sáng. Sau đó điều này thường xảy ra trong lịch sử khoa học điều phỏng đoán của Đêmôkrit đã bị lãng quên trong nhiều thế kỷ. Nhà thiên văn học vĩ đại Klavđi Ptoleimei (thế kỷ thứ 2) thường được người ta nhớ lại như là người xây dựng hệ thống địa tâm sự chuyển động của các hành tinh, đã để lại cho hậu thế thêm một bảng danh mục “các ngôi sao bất động” có hơn một ngàn các ngôi sao (với tọa độ của chúng và kích thước của ngôi sao) và sự miêu tả tỉ mỉ hệ ngân hà. Ptoleimei đã đánh dấu trên thiên địa cầu của mình tất cả những thay đổi quan trọng nhất độ sáng chói của hệ ngân hà – cả những vùng thấy rõ lẫn những “chỗ sụt” đen tối.
Galileo Galilei (1564 – 1642) đã tuyên bố chắc chắn rằng hệ ngân hà đó thực sự là nhiều ngôi sao, khi ông đánh dấu trên vùng chiếu sáng trong bầu trời kính viễn vọng đầu tiên do ông xây dựng. Song cả những quan sát bằng kính viễn vọng đầu tiên lẫn những quan sát sau đó không làm sáng tỏ bản chất của hệ ngân hà. Còn lâu các nhà thiên văn học chưa thể hiểu được những ngôi sao của hệ ngân hà có quan hệ gì với mặt trời của chúng ta và những ngôi sao sáng chói ở gần đó. Nhà triết học Đức nổi tiếng Immanuil Kant (1724 – 1804) là một trong những người đầu tiên nói rằng các ngôi sao của hệ ngân hà đã tạo thành một hệ thống lớn, về hình dáng giống như cái đĩa. Trước Kant không lâu các nhà triết học khác của thế kỷ XVIII cũng đã nói rằng các ngôi sao của hệ ngân hà bằng một cách nhất định được điều chỉnh và giữ vững bằng những thể lực. Ở đó trong vài phút qua tầm nhìn của kính viễn vọng của ông lọt vào hàng chục ngàn ngôi sao. Trong thời Herschel các nhà thiên văn học còn chưa biết những khoảng cách đến các ngôi sao. Không có cái đó làm sao nghiên cứu được vị trí không gian của các ngôi sao? Herschel đã tìm được lời giải đáp cho câu hỏi này. Chẳng hạn như, người Thụy Điển Emmanuel Svedenberg (1688 – 1772) rất coi trọng lực từ (magnetique) đã giả định rằng lực này đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các ngôi sao của hệ ngân hà. Nhà thiên văn học người Anh William Herschel (1738 – 1822) đã có cống hiến đặc biệt to lớn vào sự khám phá hệ ngân hà của chúng ta. Đó là con người kỳ lạ. Cha của William là nhạc công và cậu bé có năng khiếu âm nhạc cũng đã trở thành nhạc công – chơi đàn, sáng tác âm nhạc, dạy học tư.
T.K- Trí Thức Trẻ – số 26 – tháng 8 – 1997.

Thiết bị đo nhiệt mới

Công ty Braun Nhật Bản vừa tung ra thị trường một y cụ đo nhiệt bằng điện tử mang tên Thermo Scan cho phép đo nhiệt cơ thể chỉ trong 1 giây là có kết quả. Điều khác thường là loại y cụ này không cặp nách hoặc ngậm miệng để đo mà chỉ việc gắn vào lỗ tai. Theo lý luận của hãng sản xuất thì màng nhĩ và trung tâm kiểm soát nhiệt độ của não cùng chia sẻ với nhau trong việc cung cấp máu, do đó lỗ tai là một vị trí lý tưởng để đo nhiệt độ cơ thể.
Thiết bị xác minh vân tay
Hãng Sony mới đây đã sáng chế một thiết bị kỹ thuật hình sự mang tên FIU – 001 fingerprint ID cho phép xác minh vân tay của một các nhân mỗi khi đầu ngón tay đưa vào trước màn hình của nó. Mỗi máy này có khả năng đưa vào bộ nhớ lưu trữ 1 nghìn vân tay của những người trong cùng một cơ quan hoặc trong gia đình hoặc những đối tượng bất hảo chỉ trong tích tắc máy sẽ so sánh và xác minh dấu vân tay đó là người trong nhà hoặc người ngoài nhà. Để kiểm soát những kẻ đột nhập, bạn có thể gắn thiết bị này vào cửa ra vào, tủ áo hoặc các dụng cụ văn phòng khác. Ngoài ra thiết bị này còn có khả năng xác minh vân tay của những người cầm chứng minh nhân dân giá mỗi máy là 1.600 đô la Mỹ.
Hệ thống ghi âm đĩa mini
Nhưng người thích nghe nhạc trên walkam giờ đây có thể hài lòng với một hệ thống ghi âm tiện lợi do hãng Sony sản xuất. Đây là hệ thống ghi âm đĩa mini cầm tay đi kèm với một máy Walkman MD và một trạm MD. Bộ phận sau cùng có thể gọi là “Trạm chỉnh lý” thể hiện những tựa đề bản nhạc, ví trí bài hát, thời lượng và tình trạng của nguồn điện. Bằng cách nối máy nghe đĩa Compact với trạm này, người sử dụng có thể ghi âm toàn đĩa nhạc trên vào đĩa mini của Walkman. Hệ thống này giá là 535 đô la Mỹ.
Thêm một chế phẩm diệt chuột hữu hiệu để bảo vệ mùa màng.
Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp Đồng Tháp Mười phối hợp với công ty thuốc sát trùng Việt Nam Vipesco đã nghiên cứu sản xuất thành công một chế phẩm mới có tên gọi là FOKEBA 2% BS để diệt chuột rất là hữu hiệu. Hoạt chất của chế phẩm này chủ yếu là phosfua kẽm. Chế phẩm Fokeba 2% với sáp và thức ăn gia súc cộng thêm một số hương liệu hấp dẫn chuột. Trong sản phẩm chỉ có 2% Zine phosphide (hoạt chất chủ yếu để diệt chuột). FOKEBA 2% BS đã hấp dẫn chuột gặm nhấm mồi này hơn các mồi thông dụng khác. Đồng thời an toàn với môi trường vì không tan trong nước, cua cá, không chết, gà chó không ăn loại mồi này tương đối an toàn đối với gia súc, rất ưu điểm để đánh chuột trong nhà. Sản phẩm có tỷ trọng nhỏ hơn 1 thấp hơn tỷ trọng nước nổi lều phều trong nước, có mưa gió cũng không ảnh hưởng đến chất lượng, rất tiện dụng khi đánh chuột trong mùa nước nổi. Do không tan trong nước không bốc hơi nên hiệu lực tương đối bền, đánh bã. Một lần có thể kéo dài từ một đến 3 tháng trong điều kiện trên đồng ruộng sản xuất hiện nay.
Văn Phương – Trí Thức Trẻ – số 26 – tháng 8 – 1997