Monthly Archives: October 2015

Dùng dịch diệt địch

Dựa vào ý kiến dùng địch để diệt địch trong việc chữa bệnh được nêu lên từ đầu thế kỷ này một ý kiến độc đáo bị bác bỏ vì không có cứ liệu chứng minh hai nhà nghiên cứu Carl Merril và Shankar Adhya, Viện sức khỏe quốc gia Washington của Mỹ, đã tiến hành một thí nghiệm trên chuột nhắt như sau: Dùng vi khuẩn Escheria Coli, loại vi khuẩn gây bệnh đường tiết niệu và nhiễm khuẩn huyết, đem lại nhiễm cho chuột nhắt làm cho chúng mắc bệnh rất nặng, rồi tiêm vào cơ thể chúng loại virút thích hợp có khả năng thực bào đã được họ tinh lọc bằng kỹ thuật hiện đại. Kết quả là số chuột nhắt này được cứu sống vi khuẩn bị virus xơi gọn, còn virus thì ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ đã bị cơ thể tiêu diệt không còn một mống. Hai nhà nghiên cứu này cũng thành công trong việc dùng virus có khả năng thực bào để trừ khử một loại vi khuẩn khác là Salmonella chuyên gây những bệnh đường ruột rất nặng. Các kết quả nói trên là bước đột phá đầu tiên trong cuộc tấn công vào những loài vi khuẩn đã nhờn các thuốc kháng sinh mạnh nhất. Thì ra phương châm dùng địch diệt địch trong y học phương Tây đã được đề xuất từ non một thế kỷ, cũng như dĩ độc trị độc trong đông y từ mấy ngàn năm nay!.
Xây nhà từ trên xuống
Tự cổ chí kim, lâu nay việc xây cất nhà cửa được tiến hành từ dưới lên. Vậy mà gần đây, xí nghiệp Kajima của Nhật Bản lạ đề xuất và đang xây thí điểm một tòa nhà chín tầng theo phương cách ngược lại, bắt đầu từ sân thượng nước!. Nguyên tắc rất đơn giản: Khi đã xây xong tầng trên cùng – tức là lầu 8, người ta dùng một loạt kích nâng nó lên để xây tiếp lầu 7 vào, rồi lầu 6… .cứ thế đến tầng trệt. Theo các nhà hữu trách của xí nghiệp Kajima, nhờ sử dụng hệ thống kích khổng lồ mỗi cái nâng được tới 600 tấn họ đã lợi được 30% so với thời gian xây dựng thông thường và giảm được ½ so với tổng số giờ lao động phải bỏ ra. Dự kiến tòa nhà nói trên sẽ hoàn thành vào tháng 9 năm 1996. Đơn giải như vậy nhưng lâu nay không ai nghĩ ra?
X.P-Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996.

Bão từ tường và sức khỏe con người

Hành tinh chúng ta có từ trường vĩnh cửu bao quanh. Sự dao động của từ trường đó được gọi là bão từ. Điều đáng chú ý ở đây là bão từ không do trái đất tạo ra mà là do tác động của các sao, trước hết là Mặt trời. Mỗi khi trên mặt trời có các vụ nổ, một dòng hạt ồ ạt bắn phá không gian trái đất được gọi là gió mặt trời. Sau khoảng hai ngày, các dòng hạt đó bay từ mặt trời đến trái đất làm thay đổi từ trường từ, con người cảm thấy mệt mỏi, nhức đầu. Nhiều cơn bệnh mãn tính phát triển đột biến, có thể gây tử vong. Bảy năm trước, một cơn bão từ mạnh đổ xuống trái đất, mạnh nhất ở khu vực Quy béc, Canada. Nếu phân loại theo tốc độ của gió, bão từ đạt đến độ cấp 8. Hệ thống điện toàn thành phố Quy béc bị phá hỏng. Ở Mỹ và một số nước khác cũng chịu tác động khá mạnh. Không phải ngẫu nhiên mà người Xla – vơ cổ xưa gọi mặt trời là quái vật!. Có thể dự báo được bão từ không? Ở Nga có viện vật lý địa cầu và Viện nghiên cứu địa từ, tầng ion và khả năng truyền sóng vô tuyến (viết tắt lá IZMIRAN) Viện IZMIRAN thu nhập thông tin từ các trạm quan sát mặt trời trên toàn thế giới và phân tích, tổng hợp kết quả. Viện nghiên cứu bão từ trong suốt từ 56 năm thành lập. Theo số liệu của Viện, 70% số tai nạn hàng không xảy ra trên thế giới liên quan đến bão từ. Sự thay đổi từ trường không chỉ tác động lên kỹ thuật mà cả tâm sinh lý của người lái!. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Pháp, bão từ liên quan đến các bệnh tim mạch. Theo tổng kết, của họ, ở Pháp là 85% bệnh nhân tim mạch thấy mệt mỏi trong các thời điểm có bão suyễn, loét dạ dày, rối loại tâm lý. Các bệnh viện tâm thần tiếp nhận bệnh nhân mới nhiều hơn trong những ngày có bão từ. Các nhà nghiên cứu tại Izmiran còn cho biết trong những thời điểm có bão từ trên trái đất, thể trạng của các nhà du hành vũ trụ trên trạm quỹ đạo cũng thay đổi. Viện y học Nga có nhiều năm nghiên cứu bệnh tim mạch cũng khẳng định bão từ có tác động xấu đến căn bệnh nguy hiểm này. Họ đưa ra hình ảnh so sánh như sau: nếu tác động xấu đến căn bệnh nguy hiểm này. Họ đưa ra hình ảnh so sánh như sau: nếu gió bão thông thường trước hết làm đứt rụng những quả táo đã bị sâu bọ đục khoét từ trước, thì bão từ cũng cướp đi sinh mạng của những người vốn đã ốm yếu, bệnh tật. Do đó, các nhà khoa học đang tiến xa hơn theo hướng nghiên cứu nguồn gốc hiểm họa của bão từ đối với cơ thể. Họ khám phá ra rằng bão từ tác động xấu đến tuyến giáp trạng một bộ phận nhỏ nhoi, chỉ bằng hạt đậu xanh, nhưng sản xuất ra hoóc môn điều tiết toàn bộ cơ thể con người. Đặc biệt, trong đó có chất melatonin có tác dụng khôi phục hệ thống miễn dịch và điều khiển nhịp sinh học. Trong thời gian có bão từ, nhịp độ sản sinh melatonin bị rối loạn, nhịp sinh học bị trôi nổi và thường dẫn đến hiện tượng đột tử. Vì vậy, ngay cả những người hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể bị thần kinh trung ương của họ. Bởi thế, gần đây các nhà y học cho rằng về mặt y học, để phân loại người, ngoài chỉ số theo nhóm máu còn cần đưa thêm một chỉ số nữa là khả năng mẫn cảm đối với từ trường. Một số viện nghiên cứu và phòng thí nghiệm y học ở Nga đã bước đầu triển khai nghiên cứu nhằm xác định khả năng nhiễm từ của con người, coi đó là chỉ số sức khỏe có tính chất bẩm sinh. Bão từ có tác động xấu đến cơ thể con người, trước hết, là những người mẫn cảm với từ trường. Để hạn chế tác hại của nó cần dự báo được khi nào có bão từ và đề ra cách phòng chống. Về mặt khoa học, có thể dự báo được bão từ trước một ngày đêm. Đối với những vụ nổ mạnh, có thể dự báo trước nhanh nhất là 12 giờ. Nhưng thông thường người ta có thể dự báo được bão từ trước 27 ngày. Đó là khoảng thời gian mặt trời trong khi quay xung quanh mình nó lại hướng điểm có vụ nổ về phía trái đất của chúng ta. Lúc đó, trái đất lại chịu tác động một lần nữa các dòng bức xạ cực mạnh của gió mặt trời. Tại một viện nghiên cứu ở Nga mang tên Văn phòng thiết kế trung tâm số 3 đã xây dựng một khu nhà chống bão từ. Thực chất đó là công trình thiết kế ngăn chặn tác dụng của từ trường. Trong những ngày có bão từ, người ta đưa các bệnh nhân mẫn cảm với từ trường về đó. Thí nghiệm chứng tỏ họ cảm thấy khỏe khoắn và dễ chịu. Đây là kết quả bước đầu mở ra hướng hạn chế tác động của bão từ lên cơ thể người.
Lê Minh Quang -Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996.

Châm cứu Việt Nam trên đất Mỹ

Bác sĩ Thương Thìn lâu nay đã là nhà nghiên cứu, điều trị Đông y nổi tiếng. Song điều đáng nói hơn ở anh là những chuyện mà bề ngoài chẳng dính dánh gì đến thuốc, đến châm cứu mà lại thuộc lĩnh vực Đông y. Cách đây ít lâu nhiều người được thấy tranh của Trương Thìn trong một triển lãm cá nhân, gần đây lại thấy nhạc của Trương Thìn trong buổi biểu diễn của nghệ sĩ Piano Mỹ Roy Eaton tại phòng hòa nhạc Nhạc viện thành phố Hồ Chí Minh. Gặp anh tại Viện Y học dân tộc thành phố Hồ Chí Minh tôi đã hiểu được những điều đó. Anh tâm sự trong y học phương Đông có ba phần cở bản. Thứ nhất là triết học phương Đông, thứ hai là phần khoa học kỹ thuật như phương pháp chuẩn đoán, cách châm cứu… và thứ ba là nghệ thuật trong y học. Đau phần xác có thể dùng thuốc nhưng đau phần hồn không dùng thuốc được mà phải dùng nghệ thuật. Phần cao nhất trong nghệ thuật y học là đạo xử thế, xử thế trong xã hội, trong gia đình thế nào để bảo vệ được sức khỏe. Người thầy thuốc phải đồng thời là người thầy giáo, chỉ dẫn giúp đỡ người bệnh. Biến nỗi đau thành hạnh phúc giống như trong âm nhạc, hội họa, thi ca đã từ nỗi đau thành niềm hoan lạc. Người thầy thuốc Đông Y tiêu biểu là Hải Thượng Lãng Ông, vừa là triết nhân vừa là nhà khoa học kỹ thuật, vừa là hiển nhân đạo xử thế vừa là nghệ nhân cầm kỳ thi họa. Lúc này, nhìn quanh phòng làm việc của anh tôi thấy sách thuốc, sách hội họa, sách văn học. Hàng loạt tranh trên tường và cả cây kèn Cơ la ri net. Đúng lúc ấy Hồng Vân ở đâu tới, cô nhắc tới bài hát của Phan Huỳnh Điểu mà cô hát ở đêm nhạc và Hồng Vân cất lên: Xin em cứ tới lòng anh vẫn đợi… cả gian phòng với nắng chiều như lắng đọng lại. Nghe Vân hát xong, anh Trương Thìn cầm cây đàn ghi ta hát mấy bài mà anh vừa phổ thơ Bùi giáng mà anh gọi là rong rêu ca. Khi mọi người về hết tôi lại hỏi tiếp anh và biết anh người Huế và tên gọi đúng tên năm sinh 1940 năm Canh Thìn học Y khoa Sài Gòn nhưng anh vẫn nghiên cứu Đông y sau khi ra trường Trương Thìn dậy Đông Y ở đại học Y Minh Đức và Trường Y Huế. Hiện anh vừa là Viện trưởng Viện y học dân tộc (Sở y tế thành phố Hồ Chí Minh) vừa là chủ nhiệm bộ môn Đông y của Trung tâm đào tạo Y tế Thành phố Hồ Chí Minh. Tháng 5 năm 1996 anh qua Mỹ theo lời mời của Trường Đại học và đã giảng dạy nói chuyện ở các trường, Viện y học phương đông tại Oregon New York, California. Họ muốn biết được linh hồn của y học phương Đông chứ không chỉ là y thuật, muốn biết tư duy của y học phương đông, làm sao cân bằng được quan điểm cơ giới và nhân văn vì Tây y xưa nay khá nặng về quan điểm cơ giới nhìn con người như một cỗ máy hoàn chỉnh. Để mời chúng tôi trước đó họ đã sang đây và thấy ở chỗ chúng tôi một cái gì khác không đâu có về nước họ giới thiệu và các nơi nghiên cứu Đông Y biết và mời. Khi tôi về thì hiện có 12 đoàn học viên sang học. Họ là bác sĩ, kiến trúc sư, nhà toán học và cả nhạc sĩ họ muốn học Đông y, học châm cứu. Phương Tây một người thường thích biết nhiều nghề và họ làm gì là do hoàn cảnh cụ thể. Đi nhiều từ u đến Mỹ, Trương Thìn càng có cơ hội để biết người biết mình và yêu quý nền y học cổ truyền Việt Nam như một kho quặng mỏ quí, các anh chỉ là những người biết lượm những viên đá quý, lau chùi mài dũa cho nó sáng lên trình bày với thế giới. Điều rất quan trọng là Trương Thình đã biết diễn đạt y học cổ truyền bằng ngôn ngữ y học hiện đại bằng ngôn ngữ Anh. Pháp để hiểu, để làm cho người ngoại quốc hiểu được và thích thú. Nhìn cách sống của Trương Thìn cũng như mọi cơ ngơi Viện y học dân tộc, yên tĩnh, thơ mộng không một bệnh nhân nào bước chân vào nơi đây thông cảm thấy yên tâm, tin tưởng. Các anh các chị ở đây đang thực thi dạy đạo của Lãng Ông.
Hiển Châu-Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996

Lai lịch một lời dạy của Bác Hồ

Cách đây 38 năm, ngày 13 tháng 9 năm 1958, tại trường Bổ túc công nông Trung ương nay là trường Cán bộ quản lý Giáo dục, gần ba ngàn giáo viên cấp II – III toàn miền bắc đã về đây học tập chính trị trong hè và vinh dự được gặp Hồ Chủ tịch kính yêu. Đây là lần đầu tiên giáo viên trung học từ Vĩnh Linh – Quảng Trị trở ra đã tập trung đầy đủ về Hà Nội để nghiên cứu tình hình và nhiệm vụ cách mạng cũng như tình hình và nhiệm vụ của giáo dục phải phục vụ sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Lớp học đã được Trung ương tập trung chỉ đạo. Hầu hết các đồng chí lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước đến giảng bài. Hồ chủ tịch đến thăm lớp học từ 8 giờ sáng đến 9 giờ sáng. Bước xuống ô tô, Bác đã đi xem từ nhà vệ sinh đến nhà ăn, nơi ở, và đặc biệt Bác thăm hỏi các đồng chí miền Nam đang công tác tại trường Bổ túc công nông. Chúng tôi còn nhớ như in lời Bác căn dặn sáng hôm ấy. Bác nói vắt tắt tình hình miền Bắc đang cải tạo Xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp, thủ công nghiệp, công thương nghiệp, về miền Nam đang bị bọn Mỹ – Diệm bắt bớ, tàn sát đồng bào ta. Nói về giáo dục, Bác nhấn mạnh đến vị trí vai trò đặc biệt quan trọng của giáo viên. Bác nói: Trong xã hội mỗi người mỗi nghề, nghề nào cũng quý, miễn là nó giúp ích cho xã hội. Ví như chiếc đồng hồ, kim ngắn chỉ giờ, chạy chậm, kim dài chỉ phút chạy nhanh. Cả hai kim đều giúp con người biết đến giờ biết đến phút. Nếu kim ngắn thì chạy nhanh, kim dài thích chạy chậm thì đồng hồ sẽ bị hỏng. Nói về vai trò của giáo dục, Bác nói:
Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây
Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người.
Cậu ấy đã trở thành khẩu hiệu của ngành giáo dục 40 năm qua. Đáng tiếc sau này tam sao thất bản đã ghi sai câu nói của Bác Hồ.
Có hai cách ghi sai câu nói ấy:
Vì lợi ích mười năm, trồng cây
Vì lợi ích trăm năm, trồng người
Vì lợi ích mười năm phải trồng cây
Vì lợi ích trăm năm phải trồng người
Và Bác Hồ không định lượng một cách máy móc 10 và 100 mà ý nghĩa trước mắt và lâu dài quan hệ chặt chẽ với nhau, vì trồng cây cũng là vì con người, song con người có chất lượng quyết định sự tồn vong của dân tộc. Về địa điểm câu nói trên, nhiều người cũng ghi sai. Một nhà báo ở Hải Phòng viết câu nói của Bác đã từng nói với cán bộ nhân dân Hải Phòng năm 1963. Một nhà báo khác lại nói Bác đã nói ở trường trung học Chu Văn An – Hà Nội năm 1962. Có thể sau này Bác đã nhắc lại câu nói của Người từ sáng 13 tháng 9 năm 1958 tại trường Bổ túc công nông Trung ương. Cũng lần đó, chúng tôi còn nhớ: Bác nói chuyện xong, Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên giới thiệu một cô giáo trường trung học Lương Ngọc Quyến – Bắc Thái lên tặng Bác chiếc cặp ba dây. Bác mở ra xem. Trông cặp có 4 mùa soa. Bác giơ lên một chiếc khăn và đọc dòng chữ thêu trên khăn một bài thơ. Tôi nhớ hai câu:
Bác là ánh sáng quang vinh
Và chúng con quyết trí hy sinh
Bác đọc rồi chữa lại
Bác là Hồ Chí Minh
Chúng con quyết chí hy sinh
Rồi người nói tiếp: Không nên coi Bác là ánh sáng quanh vinh, và các cô các chú là giáo viên phải viết đúng chữ nước nhà chí hy sinh chứ không phải là Trí hy sinh. Còn góc khăn mùi sao lại thêu chữ Fise. Chữ đó là viết tắc công đoàn giáo dục quốc tế bằng tiếng Pháp. Chúng ta là người Việt Nam cần viết tiếng Việt cho đúng, không dùng chữ nước ngoài quá lạm dụng. Báo giao lại chiếc cặp và 3 chiếc khăn mùi soa cho Bộ trưởng giáo dục Nguyễn Văn Huyên làm phần thưởng cho lớp học đồng chí Võ Thuần Nho người phụ trách lớp học cầm nhận. Những người dự lớp chỉnh huấn này, nay người còn người mất. Sao không ghi lại một cách chân thành chính xác lời Bác dặn dò để thi hành cho nghiêm túc? Tôi có trong tay báo Nhân dân ngày 15 tháng 9 năm 1958 (và cả tập sách “Hồ chủ tịch với giáo dục” Nhà xuất bản giáo dục Hà Nội năm 19990) đã ghi trọn vẹn bài nói chuyện của Bác Hồ tại trường BTCNTW cách đây gần 40 năm. Nhân dịp năm học mới, xin cùng bạn đọc nhắc lại chính xác câu nói của Bác Hồ 38 năm qua.
Phùng Ngọc Diễn-Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996.

Con dê và công nghệ mới sản xuất thuốc chống ung thư

Cho đến nay trên thế giới, bên cạnh đại dịch AIDS và bệnh tim mạch thì ung thư vẫn là một căn bệnh nan y, là kẻ thù số một. Hàng năm ung thư là nguyên nhân gây ra cái chết của gần một phần tư số người Mỹ và người châu u: chẳng hạn như người ta dự tính năm nay sẽ có tới hơn nửa triệu người Mỹ chết vì ung thư. Các nhà nghiên cứu trên khắp thế giới đang bằng mọi nỗ lực hòng tìm ra một phương pháp hữu hiệu nhất nhằm chữa trị căn bệnh quái ác này. Gần đây một số nhà nghiên cứu Hoa Kỳ đã đem lại tia hy vọng mới cho loài người bằng việc sử dụng loại protêin đặc biệt chiết xuất từ sữa của những con dê được tạo ra bởi công nghệ sinh học. Thông qua việc nuôi dưỡng những con dê Alpine một giống dê được nhập khẩu từ New Zealand và với phong pháp công nghệ sinh học, các nhà nghiên cứu ở một nông trại tại bang Massachusetts nước Mỹ đã tìm ra được một phương pháp mới để sản xuất một số lượng tương đối lớn loại biệt dược cho một số loại bệnh như ung thư và bệnh máu khó đông. Cơ sở của công nghệ sinh học này là sử dụng biện pháp cấy ghép gen để tạo ra giống dê mới theo nguyên lý phôi của giống dê Alpine được cấy ghép gen của người rồi được đưa trở lại vào dạ con của dê mẹ. Dê con được sinh ra sẽ có thêm nhiều đặc tính mới quí giá khi vừa mang gen de mẹ vừa mang gen của người với mục đích cuối cùng là sản xuất loại sữa có chất lượng cao dùng để chiết xuất ra một loại protein đặc biệt có khả năng chống bệnh ung thư. Dần dần những con dê con công nghệ sinh học sẽ lớn lên bình thường, đến khi thế hệ dê con trưởng thành và sinh sản thì chúng sẽ sản xuất ra sữa, trong đó có loại protein cần thiết để sản xuất một loại thuốc đặc biệt chữa ung thư có tên là BR96. Việc nghiên cứu công nghệ cây ghép gen đã được tiến hành ở nhiều nơi trên thế giới từ cuối những năm 80 nhưng khi đó nó chỉ được thự hiện trong các phòng thí nghiệm. Còn đây là kỹ thuật mới nhất sẽ để sản xuất thuốc chữa ung thư với chất lượng cao và sản lượng tăng đến hơn 10 lần. Như vậy, thay vì việc người ta phải phụ thuộc vào các cá thể như trước đây thì hiện nay, bằng phương pháp protein người ta có thể tấn công trực tiếp vào các tế bào ung thư. Phương pháp này sẽ mở ra một triển vọng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên công việc này cũng gặp không ít khó khăn vì không phải tất cả các khối khi được cấy ghép gen đều sinh ra dê công nghệ sinh học. Các nhà nghiên cứu nhận thấy trong đàn dê 575 con sinh ra sau cấy ghép phổi chỉ có khoảng 20 con là sản phẩm của công nghệ sinh học, do đó giá thành của chúng trở nên rất đắt và vì vậy chúng thật sự có giá trị cao. Lượng đoán được nhu cầu của thế giới từ nay đến năm 2000 và những năm tiếp theo, một công ty dược phẩm của Mỹ đang đầu tư vào nông trại này khoảng 2,7 triệu đô la để phát triển rộng đàn dê cho mục đích sản xuất loại thuốc nói trên.
Hoài Anh-Trí Thức Trẻ – số 14 – tháng 8 – 1996

Hậu quả của stress đối với cơ thể con người

Cơ thể con người ta chịu đựng có giới hạn đối với sự hoàn thành của Stress. Đến một ngày nào đó xuất hiện những triệu chứng đau đớn và những rối loạn trong cơ thể.
Về mặt thể chất
Khi bị chứng Stress kéo dài, chất Andrênalin không có tác dụng nữa. Một hệ thống sinh học khác thay thế hoạt động: chất hoóc môn (kích thích tố) ở da bọc ngoài thượng thận tuyến chữa phong, xuyễn… tiết ra cho phép cơ thể chống đỡ. Nhưng khi bộ máy của nó bị khiển dụ, những kích thích tố đó làm cho hoạt động của cơ thể mất điều hòa và phát sinh ra bệnh tật thuộc cả thể xác và tinh thần. Nó sẽ gây ra những cơn đau lưng hoặc những rối loạn tiêu hóa, hoặc những chứng đau đầu… Giáo sư Legron, nhà tâm thần học ở bệnh viện Sainte Anne ở Paris đã nhấn mạnh: “Nhiều cuộc nghiên cứu đã chứng tỏ stress làm rối loạn hệ thống miễn dịch. Những người bị stress rất dễ mắc bệnh cúm hoặc chứng đau họng. Những sự kích phát bệnh làm thay đổi cơ thể lúc vi trùng đột nhập hoặc gây ra những bệnh về da như éc – zê – ma, ghẻ phỏng, chúng đóng vẩy ở da. Những chứng bệnh này cũng không có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của ung thư. Stress cũng có thể đưa đến chúng ứ huyết của tim, nhất là đối với những người luôn luôn sống và hoạt động căng thẳng.
Về mặt tâm lý
Một sự quá tải do Stress đè nặng có thể đưa đến tình trạng giận dữ đến cực độ, một sự suy giảm trong xét đoán, rồi đi đến mất tự tin. Còn có thể gây ra nguy cơ cứ ấp ủ stress và trượt tới những gì nghiêm trọng hơn, như luôn luôn nơm nóp lo bệnh tật hoặc suy nhược thần kinh, rất khó tập trung tư tưởng.
Về mặt hành động
Luôn luôn bị sức ép, stress làm thay đổi cách xử sự, hành động của người ta. Một số dễ tức giận trước một việc chẳng đâu vào đâu, trở nên ngỗ ngược, dễ dàng cho cái tát, một số khác thì uống nhiều thuốc kích thích, hút thuốc lá hơn, luôn luôn ăn vặt hoặc trở thành người ăn không biết no. Do bộ máy điều nhiệt ở trong bộ óc con người chuyên điều tiết sự ăn ngon miệng đã bị dòng chảy của stress trong não lan tới làm mất tính năng điều hòa ăn uống.
Đăng Doanh-Trí Thức Trẻ – số 14 – tháng 8 – 1996

Ngành khoa học thật sự Làm thế nào để ngủ tốt? – Phần 2

Chứng ngủ nhiều là 11, 12 giờ hoặc ngủ ngay trên tay lái xe, ngủ gà, ngủ gật… ít ngủ nằm hàng giờ không chợp mắt gây nên nhức đầu, mệt mỏi, lú lẫn, ủ ê cả ngày hôm sau… rối loại giấc ngủ (ngủ từ 3 giờ sáng đến trưa…) tất cả phản ánh một thực tế rất phức tạp, một loại nguyên nhân liên quan đến môi trường, điều kiện vật chất và đến tâm lý, bệnh lý … Các chuyên gia đều thống nhất là không có một loại mắc chứng ngủ nhiều hoặc ngủ ít, mà có thể mỗi bệnh nhân là một loại. Về những yếu tố tâm lý và bệnh thì có nhiều nguyên nhân như: lạ nhà, thay đổi môi trường (như đi du lịch, leo núi cao, ra biển…) hoặc một chấn động tâm thần (tin buồn, tang ma, mất cắp, trộm, thi trượt…) hoặc lo âu (vợ chồng con đi xa, cho mượn tiền với số lượng lớn, công việc chưa hoàn thành, người thân sắp trở lại…) có thể đó là những nguyên nhân của chứng mất ngủ tạm thời cần ngăn chặn để tránh trở thành mãn tính: an ủi, động viên,…các giải pháp về tâm lý liệu pháp cùng với một loại thuốc an thần nhẹ, được giảm dần, có thể giúp giấc ngủ trở lại bình thường. Về những yếu tố bệnh lý (thận hư phải đi tiểu nhiều lần, chấn thương, thấp khớp…) phải do các thầy thuốc sớm phát hiện và điều trị từ gốc. Đối với người bình thường thì giấc ngủ tốt phụ thuộc vào những yếu tố liên quan đến những thiết bị, môi trường… Đầu tiên là giường, người bạn đường đời của chúng ta. Giường phải có giát hoặc niệm vì giường gỗ cứng hoặc nền gạch sẽ thức ép vào những điểm tựa của cơ thể, áp suất có nơi lên tới 200 gam/ cm vuông, máu bị chảy yếu đi làm đau người hoặc thức giấc. Tổ tiên loài người vẫn nằm trên lá khô, cỏ khô nệm rơm. Ta cũng chớ quên là cơ thể cũng phải thở. Mỗi đêm, ¾ lít mồ hôi của chúng ta sẽ qua da, tỏa ra ngoài. Do đó, nơi ngủ phải thông thoáng, quần áo, chăn, đệm phải tạo điều kiện cho việc tỏa hơi đó. Sau đó, là nhiệt độ. Nhiệt độ cao là kẻ thù của giấc ngủ và trời càng lạnh, giấc mơ càng nhiều. Nên đề phòng những con gió lùa, cơn lạnh đột ngột. Tư thế nằm cũng rất quan trọng, nên lựa một tư thế cho mỗi người. Tuy nhiên trong giấc ngủ, tư thế đó có thể thay đổi một cách vô thức. Nên đề phòng tư thế xấu nhất có thể gây khó thở nằm sấp, hoặc tạo nên những con đau chủ yếu ở phần cuối cột sống. Một mối nguy nữa, lần này, thật lúc nhúc. Đó là những ve bét, hàng triệu con li ti ăn những vảy da của chúng ta bong ra từ 3 đến 5 gam mỗi ngày. Nếu quá đông chúng sẽ gây dị ứng cho một số người. Việc làm vệ sinh giường, chiếu, chăn, mền.. cần phải thực hiện thường xuyên. Cuối cùng là tiếng ồn và ánh sáng, hai yếu tố khiến cho giấc ngủ chập chờn, không sâu. Một môi trường yên tỉnh là một điều kiện của giấc ngủ ngon. Cuối cùng là chớ nên đọc công văn khẩn trước khi đi ngủ, không nên dùng các chất kích thích, ăn quá no, uống rượu quan hệ vợ chồng không phải là điều cấm kỵ mà trái lại…giấc ngủ, một giai đoạn kéo dài một phần tư cuộc đời người đang trở thành một khoa học thu hút nhiều nhà nghiên cứu thuộc nhiều ngành.
Bùi Tân-Trí Thức Trẻ – số 14 – tháng 8 – 1996

Ngành khoa học thật sự Làm thế nào để ngủ tốt? – Phần 1

Tại sao phải ngủ? ngủ như thế nào cho tốt? giường lý tưởng là loại nào?
Ngủ… tại sao?
Điều dở nhất là chưa hề có một sự giải thích chính xác nào về nhu cầu ngủ. Đến nay các nhà nghiên cứu đã đi tới đâu? Điều rõ ràng là giấc ngủ có ột chức năng là phục hồi sự mệt mỏi vật chất và thần kinh. Tuy nhiên, nếu như hoạt động đó chiếm tới khoảng một phần ba cuộc đời của chúng ta khoảng 25 năm để ngủ những ẩn số còn nhiều về những chức năng sâu xa của nó. Việc mô tả bề nổi đã được thực hiện tốt. Những máy điện não đồ và những kỹ thuật quan sát khác đã cho phép ta nhìn thấy bộ não ngủ và phát hiện ra từ 3 đến 5 chu kỳ. Nhìn chung, đến nay người ta xếp thành hai loại.
Giấc ngủ được đời cực kỳ hoạt động
Giấc ngủ chậm, nó chó nhiều dạng khác nhau: buồn ngủ – giai đoạn 1 giấc ngủ nhẹ – giai đoạn 2 hoặc giấc ngủ sâu – giai đoạn 3 và 4,25% trong một đêm. Trương lực của cơ bắp vẫn luôn ở đó dù nó có giảm đi với chiều sâu của giấc ngủ. Đó là lúc phục hồi thể chất và trí tuệ. Giấc ngủ chậm, trong lúc đó có sự giải phóng chất hormone tăng trưởng, hình như có một nhiệm vụ là tái sinh các mô, từ não đến bàn chân, qua hệ thống miễn dịch. Giấc ngủ ngược đời chiếm 20% một đêm có tên gọi là như thế vì lúc đó não bộ hoạt động hơn khi ta thức, là thời gian của những giấc mơ, mọi cơ bắp đều hoàn toàn thư giãn, mắt có những hoạt động phức tạp, nhịp tim và hô hấp không đều… Đó là một giấc ngủ cần thiết cho sự cân bằng tâm lý, cho trí nhớ. Theo Michel Jouvet, nhà mộng học nổi tiếng, giấc ngủ ngược đời giúp cho việc duyệt lại đều đặn mọi chương trình ứng xử riêng của giống loài và ghi nhớ. Giấc ngủ ngược đời tăng cường và cấu tạo nên những kỷ niệm. giấc ngủ có tạo thuận lợi cho sự sáng tạo và làm nảy nở sáng kiến không? Một số người nghĩ như thế và căn dặn: hãy uống nửa cốc nước trước khi đi ngủ và một nửa nữa khi thức dậy, để cho những giấc mơ đừng bay đi…Trường phái Lucid dreaming của Mỹ còn lâu mới tìm ra lời giải. Còn lại là vấn đề là bạn thuộc loại ngủ nhiều hay ít? Có thể đó là điều chủ yếu. Vì, theo giáo sư Torchon, nhiều người tự cho là mất ngủ, thực tế là những người ít ngủ. Với đa số, thời gian trung bình của giấc ngủ là từ 7 giờ đến 8 giờ đối với người lớn, nhưng cũng có những thái cực là 5% dân số chỉ cần ngủ khoảng 6 giờ hoặc trên 9 giờ. Nhưng điều nổi lên là phần thời gian của giấc ngủ có ích giấc mơ và ngủ chậm, sâu, vẫn bằng nhau. Người ta có thể mắc bệnh ngủ, ngủ quá ít như một số người già hiện đang thử nghiệm điều trị bằng Malattonine hoặc ngủ quá nhiều là 14 giờ một đêm, 3 giờ ngủ trưa. Chớ nên coi nhẹ những rối loạn về giấc ngủ. Chúng có thể là hội chứng nhịn thở của người ngáy, họ thường bị nghẹt thở từ 300 đến 500 lần mỗi đêm, mỗi lần vài giây.
Bùi Tân-Trí Thức Trẻ – số 14 – tháng 8 – 1996

Trò chuyện với bạn đọc

LTS: Trong trang này, nhà tâm lý học, giáo sư, Đăng Phương Kiệt, sẽ trả lời câu hỏi của bạn đọc về Tâm lý, gia đình và những vấn đề trong cuộc sống đời thường.
Trẻ em lấy cắp tiền?
Con gái tôi năm nay là 8 tuổi, hay lục túi tôi và lấy một số tiền lẻ trong túi, số tiền thường không lớn, chỉ vài trăm và thỉnh thoảng là một hai nghìn. Tôi hỏi thì cháu thường hay chối. Bình thường cháu rất ngoan và biết nghe lời, duy có việc kể trê làm tôi rất phiền lòng. Tôi phải làm gì với cháu? (D.H.A Hà Nội)
Trước hết bạn cần ngăn chặn hành động này, một câu phương ngôn “kẻ ăn cắp trong mộ quả trứng sẽ lấy cắp một con bò bằng cách nói với cháu với một thái độ vừa nghiêm khắc vừa trìu mến, đại để như”… Mẹ biết, con không thể che dấu được mẹ, mẹ thật sự rất không hài lòng vì đó là một hành vi không thể tha thứ được. Để phòng ngừa hành động này tái diễn, bạn có thể chủ động cho cháu một ít tiền chừng 500 đồng chẳng hạn để chúa được tự ý sử dụng dẫu chỉ mang tính chất tượng trưng đáp ứng một nhu cầu tự khẳng định của cháu. Song điều quan trọng là bạn nên cố gắng dành nhiều tình cảm ơn nữa cho cháu, là vì không hiếm trường hợp trẻ lấy cắp tiền không phải để sử dụng mà là một phản ứng vô thức do ít được bố mẹ quan tâm hay tôn trọng.
Con một được chiều
Chúng tôi có mỗi một cậu con trai, lên 8, bắt đầu đi học. Vì là con một nên chúng tôi cũng khá chiều cháu. Cháu thường được chúng tôi chu cấp tất cả mọi thứ: Nhưng kể từ khi đi học, cháu thấy bạn bè có những đồ chơi đẹp thì cũng đòi. Chúng tôi không đủ điều kiện mua cho cháu, khi không được vừa ý thì cháu dỗi, khóc, la hét khiến chúng tôi rất khó xử. Làm thế nào cho cháu hiểu được khi cháu vẫn còn bé như thế và không đua đòi với các bạn nữa. (N.M.T – Hải Phòng)
Những trẻ được chiều quá mức thường hay phát sinh ấm ức kiểu “thoái lùi” (dỗi, khóc, la hét) như vậy mỗi khi không được vừa ý. Với một cậu bé đã 8 tuổi thì quả thật đây là một kiểu nhân cách thoái lùi – Bình thường ra, ở lứa tuổi này, nhu cầu chơi không phải là cần những đồ chơi đẹp mà chủ yếu trẻ thích chủ động bày trí, phát huy đầu óc công nghệ và sáng tạo qua các đồ chơi đơn giản những mẫu gỗ đẻ xếp thành lâu dài, một năm đất để nặn thành các con vật, một mảnh giấy để gấp thành con chim, chiếc thuyền… Chơi cũng là để thử sức, để phát triển quan hệ xã hội với cha mẹ, bạn bè cháu cần được bố mẹ chiều, yêu thương nhưng điều chiều đúng mức và đúng lúc và đôi khi phải dùng quyền uy để cháu quen dần với việc tự kiềm chế các xung năng ái kỷ, các đòi hỏi không thể chấp nhận được. Thiếu năng lực tự kiềm chế này, trẻ dễ trở thành kẻ bất trị rồi lớn lén dễ phạm pháp.
Cô nên chia tay?
Năm nay tôi 35 tuổi, chồng tôi 36 tuổi, chúng tôi có một con gái 10 tuổi. Chúng tôi đã rất hạnh phúc với nhau. Tôi hết lòng chăm sóc anh ấy. Trước đây tôi là giáo viên, do điều kiện kinh tế khá, tôi bỏ chạy để ở nhà trông con. Nhưng gần đây tôi nhận thấy anh ấy không còn yêu tôi nữa, thường xuyên vắng nhà vào buổi tối. Tôi cũng được cho biết rằng chồng tôi đã có quan hệ với một cô gái khác trẻ hơn tôi. Khi tôi hỏi thì anh tỏ thái độ khó chịu và không muốn nghe. Tôi phải làm như thế nào? Liệu chúng tôi có nên chia tây khi hết tình yêu? Con gái tôi sẽ ra sao? (N.TL – Thành phố Hồ Chí Minh)
Trước hết bạn nên bình tĩnh và cố gắng tôn trọng tình cảm của anh ấy. Bạn hãy kiên trì, chủ động, và một cách kín đáo, tạo ra sức hấp dẫn vốn có trước đây. Song cuối cùng thì, dẫu sao, vẫn nên có một cuộc đối thoại giữa hai người thật thẳng thắn, nghiêm túc tôn trọng lẫn nhau và thật bình tĩnh. Trong cuộc đối thoại tuy hết sức khó khăn nhưng thật là cần thiết biết đâu anh ấy có thể nói lên những điều chưa hài lòng và bạn cũng có dịp tự nhìn lại mình. Nếu quả thật anh ấy đã “thay lòng đổi dạ”, đã “đầu tư vào một đối tượng” mới, thì nguy cơ tan vỡ là điều phải chấp nhận. Trước khi chính thức chia tay, hai bên cần bàn bạc cụ thể, cũng với một tinh thần thẳng thắn và nghiêm túc, để đi tới thỏa thuận về việc chia sẻ các quyền lợi và nhất là trách nhiệm với đứa con. Cũng nên chia sẻ với con gái về nỗi bất hạnh này và cố gắng tránh gây ra nơi cháu mối ác cảm với bố, không cần thiết. Tôi hiểu rằng đối với bạn đây là một tổn thất không nhỏ. Tôi cầu chúc cho bạn với lòng tự tin và dũng cảm bạn sẽ vượt qua thử thách này.
GS. Đ.P.K-Trí Thức Trẻ – số 14 – tháng 8 – 1996.

Nỗi ban, vì sao?

Con trai, 6 tuổi của tôi thường xuyên xuất hiện những nốt bạn ở ngoài da. Lúc đầu màu đỏ hồng, sau đó bong nước kèm theo sốt nóng, phổng rộp lưỡi. Xin Trí thức trẻ giúp tôi điều trị cho cháu. Nguyễn Thanh Bình – Đông Hà – Quảng Trị.
Trường hợp con trai của bạn nay bị xuất hiện những bạn ở ngoài da, lúc đầu mùa đỏ hồng sau mọng nước, kèm theo sốt phổng rộp lưỡi, sau ban chuyển sang màu đen sẫm. Bệnh hay tái phát nhiều lần. Trường hợp của cháu có thể bị một loại bệnh gọi là bệnh herpes. Bệnh này do một loại vi rút là Herpes simplex thuộc loại AND vi rút gây ra. Type I thường gây tổn thương ở da, niêm mạc miệng, môi. Type II thường gây tổn thương ở cơ quan sinh dục xuất hiện thường gây tổn thương ở vùng niêm mạc, bán niêm mạc môi, miệng, ở má hoặc ở vùng da khác. Thường lúc đầu cảm thấy khó chịu ở một vùng nào đó trên da, niêm mạc. Vài ngày sau nổi mụn nước, bọng nước. Có khi chỉ một vài cái, có khi thành hình vòng, cụm gây ra tình trạng ngứa ngáy, rát khó chịu. Nếu bội nhiễm sẽ gây sốt. Sau một tuần lễ đến 10 ngày để lại vết sẫm màu trên da. Song bệnh này cũng dễ lầm lần với một số bệnh khác như bệnh Ap – tơ, bệnh Zôna. Tốt nhất là bạn nên đưa cháu đến Viện da liễu Trung ương để xác định và có hướng điều trị tốt nhất.
Bệnh không chữa khỏi?
Mẹ tôi bị bệnh đường ruột rất nặng thường xuyên phải ăn kiêng mỡ và chất tanh. Có người khẳng định “Bệnh này không thể chữa được”. Sự thật có phải như vậy không? Tô Xuân Gianr – Số 6D Cù Chính Lan – Hải Phòng.
Danh từ dân gian gọi là bị mắc “bệnh đường ruột” là khi một người hay bị rối loạn tiêu hóa sau khi ăn những thức ăn thông thường hoặc thức ăn lạ, thức ăn nguội, thức ăn tanh (như tôm, cua cá…). Mẹ bạn sau khi ăn thức có mỡ, ăn tanh hay bị đau bụng đi ngoài làm cơ thể xanh xao gầy yếu. Về nguyên nhân gây ra bệnh này có rất nhiều. Song phổ biến là: Các chứng viêm đại tràng mãn tính do amib gây ra. Các tổn thương lao trong lòng ruột. Do thiếu hụt các men tiêu hóa (dịch mật, dịch dạ dày, dịch tụy…). Tóm lại, bạn cần phải đưa mẹ bán tới bệnh viện để khám làm đủ các xét nghiệm cần thiết như xét nghiệm phân, soi đại tràng… để tìm nguyên nhân mà điều trị. Khi đã tìm ra nguyên nhân thì việc điều trị sẽ không có gì là khó khăn.
BS. Phạm Xuân Thịnh-Trí Thức Trẻ – số 14 – tháng 8 – 1996.