Monthly Archives: October 2015

Đi tìm nguồn năng lượng tối ưu cho thế kỷ 21

Nguyên tử không phải là nguồn năng lượng cho thế kỷ tới. Cuộc họp của các nhà khoa học về năng lượng Pháp đã đưa ra biên bản ghi nhận sau đây: “Lợi thế mang tính chất cạnh tranh của nhà máy điện nguyên tử trên thực tế đã biến mất với sự ra đời nhà máy điện than sạch ở Gardanne dưới chân núi Sainte Victorie đã nói lên nhà máy nhiệt điện than sạch sản xuất ra 1 kw giờ điện rẻ hơn thế hệ mới của lò phản ứng hạt nhân. Than đá, trước mắt nó, mở ra một tương lai tốt đẹp. Ở thế kỷ 21 hơn 50% năng lượng điện trên thế giới được sản xuất ra trên cơ sở than đá. Tuy nhiên, ở Pháp nó chỉ đảm bảo 5% sản xuất điện năng trong khi đó, trong các nước đang phát triển thì than đá là nguồn năng lượng thứ hai sau dầu hỏa. Trong 2.500 gigawatts điện trên thế giới thì 40% là chạy bằng than đá, so với 17% là điện nguyên tử. Đức 57% điện năng là từ than đá. Mỹ nhà máy điện dùng than chiếm 53% lượng điện và sẽ tăng lên 57% vào năm 2005 và hơn ½ nhà máy điện hiện đang xây dựng ở Mỹ là để dùng tha đá. Từ nay đến năm 2020 đòi hỏi điện năng trong tiêu dùng rất lớn, đặc biệt ở châu Á, khoảng 1.200 gigawatts đã lắp đặp và đang đi vào vận hành mà 80% là dùng khí tự nhiên và than đá. Trên thế giới, vào thế kỷ 21, cuộc chiến thực sự diễn ra là năng lượng dùng than và năng lượng dùng khí tự nhiên chứ không phải là nguyên tử. Vào năm 2010 khí tự nhiên phát triển mạnh nhất vượt qua thời kỳ đó thì than đá lại là nguồn năng lượng chính. Mỗi năng lượng có chủ bài của nó, điện nguyên tử có lợi thế cung cấp chất đốt không đắt và chắc chắn, bảo đảm độc lập về năng lượng nhưng đòi hỏi vốn đầu tư rất cao khoảng 2.120 đô la Mỹ một KW lắp đặt (mà 15% phụ thuộc vào sự phá vỡ cuối cùng. Lắp đặt một nhà máy điện dùng khí tự nhiên ít tốn kém hơn, khoảng 940 đô la Mỹ trên 1 KW. Với giá cả hiện nay, khí đốt đang cạnh tranh với nguyên tử. Lợi thế hiện nay của khí đốt là lượng khai thác lớn nhưng giá cả sẽ tăng vọt khi dữ trữ bắt đầu giảm. Than đá nằm giữa vị trí nguyên tử và khí đốt với giá đầu tư là 1.760 đô la Mỹ 1 KW được lắp đặt trên cơ sở nhà máy điện với than được lỏng hóa, tính kinh tế của nó không ngừng được cải thiện do cơ giới hóa kỹ thuật khai thác. Thị trường than thế giờ từ 50 đô la mỹ một tấn năm 1990, giờ là khoảng 40 đô la Mỹ và xu hướng là còn 30 đô la mỹ. Nguồn dự trữ than đá lại rất lớn: 200 năm, trong khi đó trữ lượng dầu hỏa là 40 năm và khí đốt là 60 năm. Than lại được phân bố khắp mọi miền của hành tinh: Trung Hoa, Mỹ, Đông u, Ấn Độ, Nam Phi, Úc… cái lợi thế của than là an toàn trong cung ứng và giá cả ổn định. Trên 3,5 tỷ tấn than được sản xuất hàng năm chỉ có 10% là nhằm mục tiêu trao đổi quốc tế. Cái thua thiệt lớn nhất của than là ô nhiễm, than đang là sự ô nhiễm chính của bầu không khí. Với một loại chất thải từ than khí CO2, S02, oxít a đốt, bụi). Tuy nhiên, ở thời đại công nghiệp. Đức và Mỹ đã lắp đặt bộ phận rửa khói như một nhà máy hóa chất được lắp đặt trên nhà máy điện dùng than cho phép hạn chế thoát khí A đốt và lưu huỳnh và một lần nữa, công nghệ học mới làm giảm bớt chất thải. Kỹ thuật khí hòa tan: chất đốt rắn được chuyển đổi sang khí làm mất ô nhiễm trước khi được đốt trong tuốc bin. Việc lắp đặt nhà máy điện chạy than này cũng có thể dùng để vận hành khí tự nhiên. Texaco đã đưa vào sử dụng nhà máy này 100 mê ga watt ở Cool Water. Hãng Shell cũng xây dựng nhà máy 250 Mê ga watts ở Buggeum – Hà Lan. Công ty điện châu u đang xây dựng một nhà máy kiểu này 320 mê ga watt ở Tây Ban Nha giá khoảng là 1 nghìn đô la Mỹ 1 KW cho lắp đặt. Cái yếu của khí hòa than là giá thành cao trong khi đó công nghiệp học cho than lỏng hóa hoạt động ở Gardanne lại rẻ hơn. Nói cho phép ghép đôi – vừa tăng năng suất, thỏa mãn yêu cầu bảo vệ môi trường. Nhà máy điện dùng than lỏng ơ Gardanne – Pháp cho phép loại bỏ hơn 95% chất thải có đi ô xút lưu huỳnh. 240 nhà máy dùng lớp lỏng đang được xây dựng trên thế giới với công suất là 150 mê ga watt mỗi cái. Nhà máy than sạch Gardanne dùng than của Pháp và của Tây Ban Nha đạt tới 250 Me ga watt. Sự thách thức mới đối với nhà máy điện dùng than sạch là lắp đặt được những nhà máy có công suất tầm cỡ 600 và 900 Me ga watt. Hiện thực trên chứng tỏ nhà máy điện than sạch ưu thế hơn điện nguyên tử: không ô nhiễm, giá cả cạnh tranh được. Với công nghệ học than sạch trong nhà máy điện, Pháp đang có tham vọng là người dẫn dắt năng lượng trong lĩnh vực này. Hiện nay Pháp đang tìm kiếm ở châu Á hay Mỹ la tinh một nơi để đưa dự án than sạch cho một nhà máy điện 600 mê ga watt. Các nhà năng lượng Pháp nói: Nếu như thị trường than sạch được thu hoạch định, chúng tôi sẽ đầu tư để bán điện cho khách hàng khi việc mở rộng thị trường điện châu u theo chương trình Bruxelle thực hiện. Mạng lưới điện từng phần được đưa vào cạnh tranh và sự độc quyền về sản xuất điện sẽ biến mất Nhà máy điện dùng than khí hóa của Mỹ và Đức chỉ khử được 60% lưu huỳnh trong thải than và giá thành lại cao hơn”.
Trần Ngọc Chương – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996

Thiên văn học trong thuật chiêm tinh – Phần 4

Đến đây ta có thể đã hiểu vì sao nhân dân ta lại lấy ngày nguyệt kỵ để đi du ngoạn vui chơi mà không đăng triều giải quyết những việc đại sự quốc gia. Thật đơn giản và tự nhiên, khi cơ thể chịu sức ép nặng nề của thời khí cần tìm đến sự nghỉ ngơi hoặc vui chơi giải trí để giải tỏa sự mệt mỏi và căng thẳng thần kinh nhằm lấy lại sức làm việc, nếu cứ gắng gượng trong trạng thái như vậy ắt chẳng mấy tốt cho công việc, thậm chí nguy hiểm nữa. (Đi du lịch, ngày nghỉ cuối tuần còn, giờ ra chơi sau mỗi tiết học… Chẳng phải là ta đã bắt chước người xưa đó sao? Vậy nên ngày xấu ngày tốt đâu có sự phân bì đẳng cấp, vấn đề cốt lõi là ở chỗ hiểu được đúng bản chất và tính toán đúng tầm lượng ảnh hưởng để chọn phương cách tốt nhất ứng hợp với hoàn cảnh và điều kiện cụ thể của mỗi người, mỗi việc. Hiểu đúng và tính đúng luôn là những bài toán làm đau đầu các nhà chiêm tinh.
Uy lực bất khả kháng của chị Hằng
Một câu hỏi đặt ra cần phải giải đáp: Theo sách lịch nếu như chọn được ngày hoàng đạo là ngày tốt, nhưng nó lại trùng với ngày nguyệt kỵ thì sao? Liệu yếu tố tốt đó có vô hiệu hóa được tác động của “Chị Hằng”?. Hẳn là không rồi, vì nó đâu có ngăn cản được nhịp điệu của thủy triều lên xuống, cũng có nghĩa là không cản được sự biến đổi của trạng thái nước trong cơ thể, sự tuần hoàn của máu tác động đến mọi chức năng sinh lý do chuyển động của Mặt trăng gây ra. Thiên văn học hiện đại cho phép ta hiểu biết thấu đáo về vấn đề hơn: Mặt trăng là vệ tinh của Trái đất chuyển động với khoảng cách trung bình không quá là 400 nghìn km, nghĩa là nó rất gần so với các hành tinh khác cách xa trái đất hàng triệu km. Chính bởi thế mà tác động của Mặt trăng rất mạnh, đặc biệt là vào các ngày tuần trong tháng (thiên văn học hiện đại đã chứng minh được điều này), do đó mà những tác động của các hành tinh ở xa dù xuất phát điểm là rất mạnh nhưng phải vượt qua chặng đường dài hàng triệu km mới tới được Trái đất thì cũng chẳng còn mấy hiệu lực nên có chỉ có ý nghĩa khi qua mặt né được Chị Hằng, nghĩa là nó phải tránh né được các ngày tuần mới không bị vô hiệu hóa. Các nhà chiêm tinh cự phách phải đã tính toán và đánh giá đúng tầm lượng ảnh hưởng mới có thể được chuyển hóa thành các câu ca cảnh báo, và nhân dân ta cũng đã biết tin vào những điều đáng tin, đó là lòng tin có cơ sở nhận thức chứ đâu phải là xuất phát từ cảm tính hay tâm lý vu vơ.
Hà Vi Tử – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996.

Thiên văn học trong thuật chiêm tinh – Phần 3

Tìm chỗ kín đáo yên tĩnh để nghỉ ngơi và tránh né sự đụng người cũng sẽ phải chịu những tác động tương tự, duy có điều ta thường không để ý và thực tế cũng khó nhận biết vì trong cơ thể con người có nhiều chức năng hoạt động phức tạp và đa dạng chứ không thuần nhất như loài rắn đã gây ra sự nhiễu loạn đối với cảm giác nên khó phân biệt được nguyên nhân bản chất của hiện tượng mệt mỏi, căng thẳng thần kinh… là do ngày xấu gây nên. Từ nghiệm lý rất khoa học này, người xưa đã ứng xử ra sao đối với các ngày nguyệt kỵ? Với nhóm ngày xấu đặc biệt đó, người xưa không chỉ né tránh một cách thụ động như loài rắn mà còn tìm cách chế ngự và giải tỏa. Các cụ ta xưa thường nhắc nhở con cháu phải chăm lo việc “hương đăng vào các ngày tuần, rằm, mồng một là có ý để hóa giải.
Tại sao có tục lệ giết sâu bọ vào ngày tế Đoan Ngọ?
Đâu phải ngẫu nhiên mà hằng năm vào ngày tế Đoan Ngọ là ngày 5 tháng 5 nhân dân ta lại có tục lệ giết sâu bọ bằng cách sáng dậy sớm phải bôi vôi vào cổ và ăn các thứ có đủ vị chua cây ngọt chát như cái rượu, rượu nếp, mận, ổi… tựa như bài thuốc đặc trị cần trong uống ngoài xoa vậy. Phải chăng đó là phương thuốc có tác dụng hóa giải độc khí (sâu bọ) mà ta chưa biết? Có một điều chắc chắn là tết Đoan ngọ nhằm vào tháng giữa mùa hè nên hành hỏa rất vượng khiến cho những tác động của ngày nguyệt kỵ sẽ mạnh hơn rất nhiều so với các tháng khác trong năm (năm Bính Tí do có nhuận của năm trước nên ngày mồng 5 gần trùng với ngày Hạ chỉ ngày 6 tháng 5 là ngày dài nhất và nóng nhất của mùa hè nên nó còn có nghĩa là mạnh nhất so với các năm khác cách xa ngày Hạ chí hơn. Ta có thể nghiệm chứng điều này vào dịp tết Đoan ngọ sắp tới. Hơn nữa, với những biến xung liên tiếp của ba ngày tuần đã lý giải ở phần trên nên có thể xem như đó là một ngày tệ hại nhất trong năm. Hẳn không phải là vô lý khi có những tác động xấu của thời ký với cường độ mạnh và tập trung như thế đã được người xưa lấy hình tượng sâu bọ làm ẩn dụ và thầy cần phải có cách nào đó giết chúng, vì thế mới có tục lệ ăn tết độc đáo với những món, chẳng mấy thích hợp cho một ngày tế. Ăn tết Đoan ngọ trở về tháng Năm – cao dao với cách thức lạ lẫm như vậy rõ ràng là có dụng ý nhằm giải trừ độc khí – sâu, bọ. Ý nghĩa là vậy, còn có tác dụng thực tế ra sao thì xin để các nhà khoa học phân giải trên cơ sở y – sinh học. Dù cách hiểu thế nào thì đây cũng là một tục lệ hay nên ta có bắt chước người xưa cũng là điều thú vị và bổ ích chứ đâu có hại gì (cần lưu ý rằng bài thuốc chỉ cho ăn cái rượu chứ không phải uống rượu để với cái nghĩa chè chén nâng lên đặt xuống theo cách hiểu của tác giả sách lịch mà ta hại đấy.
Hà Vi Tử – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996.

Thiên văn học trong thuật chiêm tinh – Phần 2

Cũng theo cách suy diễn như trên, tác giả cho rằng “ngày Đoan dương (ngày 5 tháng 5) được nhân dân ta xem như là ngày đẹp nhất cả năm vì thế có tục giết sâu bọ người lớn uống rượu, trẻ con thì ăn hoa quả)… Rải rác trong cuốn sách là những lập luận suy đoán theo cách đó. Vậy thì chiêm tinh học còn có ý nghĩa tác dụng gì nữa trong việc tính toán xác định ngày tốt, ngày xấu? Trong xã hội ta hiện nay, một số người có nhận thức về việc chọn “ngày lành tháng tốt” là yếu tố quan trọng và cần thiết đối với những việc đại sự như cưới xin, làm nhà, tang ma, mồ mả… đến những việc nhỏ hơn như khai trương, xuất hành… Tuy nhiên có lẽ ít ai hiểu được rằng, việc xác định ngày giờ tốt xấu là một bài toán thiên văn không đơn giản, mà nếu không phải do các nhà chiêm tinh có trình độ và kinh nghiệm tính toán xác định thì rất dễ mắc sai lầm. Thời xưa những vị thầy như thế vốn đã hiếm huống gì thời nay, nên chỉ người có việc gì phải lặn lội đường xa để tìm thấy là thế. Một điều có vẻ như nghịch lý là khi ta cho rằng người xưa lạc hậu, ít hiểu biết thiên nhiên nên sinh ra mê tín, ấy vậy mà thực tế dường như chứng minh điều ngược lại: người xưa hiểu biết những tác động của thiên nhiên rất tinh tường và sâu sắc, phương cách ứng xử cũng rất hợp lý và khôn ngoan, còn những điều mê tín dị đoan thì xem ra cũng không đến mức độ đáng ngại như hiện trạng mê tín trong xã hội ta hiện nay. Thật vậy, chỉ cần đi sâu phân tích một ngày nguyệt kỵ thôi cũng đủ cho thấy nhận thức của người xưa thấu đáo như thế nào. Ta hãy bắt đầu từ câu tục ngữ “then lét như rắn mồng năm” nhằm ám chỉ một người nào đó đang ở trong trạng thái sợ sệt lấm lét vì có lỗi nên muốn lảng tránh mọi người giống như con rắn vào ngày mồng 5 đã chứng tro sự nhận biết tinh tế về những tác động xấu của ngày nguyệt kỵ đối với loài rắn để suy lý rằng những tác động ấy đối với con người cũng giống như vậy. Nếu quan sát loài rắn vào ngày mồng 5 nhất là ngày tết Đoan Ngọ sẽ thấy quả đúng thế thật và hiện tượng đó có thể lý giải như sau: loài rắn rất mẫn cảm với thời khí biến đổi, đặc biệt là tác động của những ngày tuần do chuyển động của mặt trăng gây ra khiến chúng mệt mỏi. Vào ngày mồng 5 có mật độ ngày tuần dày đặc nhất trong tháng (hối: 30, sóc: 1, huyền: 5) đã gây nên những xung động kịch phát dồn dập khiến chúng càng mệt mỏi và khó chịu nhiều hơn nên có phản ứng bản năng là không muốn hoạt động.
Hà Vi Tử – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996.

Thiên văn học trong thuật chiêm tinh – Phần 1

Luận Đàm về cuốn sách “Bàn về lịch vạn niên” của nhà xuất bản văn hóa dân tộc.
Xung quanh vấn đề ngày tốt ngày xấu.
Đầu năm 1990, một anh bạn có hỏi tôi về cách dùng lịch can chi “Canh Ngọ”. Xem qua mấy trang đầu thấy có những sai sót, sách không có tên tác giả và nơi in nên chẳng thể góp ý. Anh bạn tôi là một trí thức có học ham học vị không xoàng vậy mà cũng dễ tin vào loại sách này như thế thì không biết người ít học còn mê đến thế nào. Lịch can chi hàng năm được biên soạn dựa trên cơ sở chiêm tinh học đâu có dễ nếu không phải là các bậc “trên thông thiên văn dưới tường địa lý” tính toán và chỉ dẫn thì sao có thể tin cậy được? Nhà chiêm tinh nổi tiếng nhất nước Mỹ từng là cố vấn tin cậy của gia đình tổng thống Reagan bà Joan Quickly đã có nhận định rất xác đáng: “Chiếm tinh học khoa học phải thực sự độc đáo ở trình độ cao, nó khác với chiêm tinh học phổ thông hay còn gọi là chiêm tin học dân dã được in trong các tập sách rẻ tiền là lĩnh vực gần với lừa bịp hơn, giá trị khoa học của những tính toán dự báo do là rất đáng nghi”. Ngày kỷ niệm trận Đống đa lịch sử, qua phố thấy nhiều nhà mở cửa hàng, hỏi ra mới vỡ lẽ mồng 5 là “ngày tốt khai trương” theo cách tính của cuốn lịch trên. Tôi chợt liên tưởng đến câu chuyện viết về anh hùng Trương Thị Mỹ trong một chuyến vận chuyển vũ khí khẩn cấp bằng ghe hai lườn được lệnh khởi hành vào ngày mồng 5 nhưng thuyền trưởng là mẹ cô đã kháng lệnh không đi vì là ngày nguyệt kỵ việc không thể chậm trễ nên đại úy đoàn trưởng Bẩy Hồ buộc phải quyền biến bằng cách huy động thêm lực lượng hỗ trợ thu xếp nhanh để đàn vận tải có thể xuất hành sớm trước một ngày. Vậy nguyên cớ gì mà cùng một ngày thì bảo rằng “xấu” kẻ lại nói tốt? Vấn đề càng thêm mơ hồ và rối rắm khi tác giả sác “Bàn về lịch vạn niên” đưa ra một thuyết trung dung cho rằng ngày nguyệt kỵ là ngày tốt với kẻ cao sang và trở thành xấu đối với dân thường. Thuyết trên được suy diễn từ hiện tượng vua chúa lấy các ngày nguyệt kỵ, để đi du ngoạn, còn dân chúng vì thế mà bị tắc đường lỡ việc nên dần dần trở thành phong tục tránh xuất hành vào các ngày nguyệt kỵ.
Hà Vi Tử – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996

Nên dạy toán cho trẻ em thế nào? – Phần 2

Để kiểm tra đánh giá cuối một tiết học về số 5, có lần tôi đã chọn, 6 bình tam giác (4 xanh lơ, 1 vàng, 1 đỏ), 5 hình vuông (2 xanh lá cây, 3 đỏ), 6 hình tròn (1 xanh lơ, 3 xanh lá, 2 vàng), 3 hình chữ nhật (2 vàng, 1 đỏ), rồi đem treo chúng lung tung trên bảng. Sau khi các cháu đã nhận ra các loại hình và màu, tôi đặt ra các câu hỏi: Loại hình hình nào có 5 hình? Vuông, màu gì có trong 5 hình? Xanh lơ, đỏ, vàng, hãy chọn 5 hình gồm bởi hai loại hình và hai loại màu (1 tam giác đỏ, 1 tam giác vàng, 3 vuông đỏ hay: 2 tròn vàng, 2 chữ nhật vàng, 1 chữ nhật đỏ…)… Kết cuộc học sinh đã tham gia vào trò chơi này rất sôi nổi, và hào hứng. Sở dĩ như vậy là bởi chúng được tự do lựa chọn. Nói chung, hoạt động tiếp nhận thường phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài nên trẻ em dễ rơi vào tình trạng bị động. Còn hoạt động liên hệ và hoạt động lựa chọn thì chủ thể được tự do, nên thường chủ động và sáng tạo, và nhờ đó mà nhân cách được hình thành một cách thuận lợi hơn. Nói riêng rẽ các quá trình hoạt động đó cốt để cho dễ hiểu mà thôi chứ thực ra chúng không tách rời nhau ra được, và trẻ em nào được rèn luyện thường xuyên và hài hòa ba quá trình hoạt động đó sẽ có năng lực tự học, điều mơ ước của mọi nền giáo dục. Anh có vẻ rất chăm chú nghe tôi nói nhưng không dấu nổi vẻ suy nghĩ khá lao lung và đột nhiên hỏi tôi tại sao tôi lại toàn dùng trò chơi để thử nghiệm. Để khỏi trình bày dài dòng, tôi lấy hai cuốn sách toán 1, toán 2 của Thụy sĩ cho anh xem. Anh sửng sốt và thích thú xem đi xem lại một cách chăm chú và miệt mài hồi lâu không dứt. Cuối cùng anh nói: “Hóa ra trẻ em lớp, lớp 2 của họ toàn học bằng trò chơi, mà toàn trò chơi hay quá, anh nhỉ”. Tôi nói: “Thế đấy”, rồi đọc cho anh nghe đoạn sau đây trong “từ điển tâm lý” về từ ngây thơ”…Giáo dục trẻ em là làm sao hết ngây, tức tập luyện cho biết tư duy khách quan và logics, nhưng không mất thơ, tức vẫn giữ được tính hồn nhiên, nhạy cảm. Anh cầm lấy cuốn sách vừa gật gù vừa đọc thành tiếng như thể không muốn bởi sót một từ nào trong câu viết đó. Trước khi ra về, anh mượn tôi hai quyển sách toán kia, nói là để cho mấy đứa cháu chơi thử. Bắt tay tạm biệt anh, tôi nói: “Xin anh nhớ cho rằng trẻ em cần phải thông minh một cách hồn nhiên”. Từ đó tới nay, mỗi lần gặp anh tôi đều nhắc nhở tôi phải làm sao cho trẻ em của ta được hưởng một nền giáo dục nhằm trở thành đứa trẻ thông minh một cách hồn nhiên như ở nước khác với một tấm lòng tha thiết và đôn hậu. Và tôi hiểu rằng đó là điều trăn trở cuối đời của anh, tuổi Quý Hợi năm nay anh đã bảy tư rồi còn gì.
Đ.Q.V – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996.

Nên dạy toán cho trẻ em thế nào? – Phần 1

Tôi có một người bạn thân. Anh rất quan tâm đến việc học hành của con cháu mình và nền học vấn của nước nhà nói chung. Biết nói là giáo viên toán, anh hãy nêu những suy nghĩ, tâm tư trao đổi với tôi về giáo dục toán học ở bậc tiểu học. Các câu hỏi anh nêu ra thì đơn giản nhưng không dễ gì mà trả lời cho thỏa đáng được. Tôi nhớ, cách đây đã khá lâu, anh hỏi tôi, việc dùng máy tính cầm tay ở các lớp 1 và 2 là có nên hay không, tôi dè dặt trả lời theo thiển ý của mình là điều đó làm hạn chế năng lực tính nhẩm, một năng lực cần thiết trong hoạt động trí tuệ của trẻ em. Mãi cách đây chừng ba, bốn năm tôi mới trả lời anh được rõ ràng. Đó là nhờ có giáo sư Suzuki từ Nhật Bản sang giảng về bàn tính gẩy Soroban (tựa như bàn tính gẩy ở ta) nên tôi mới được biết việc dạy bàn tính này ở Nhật Bản rất phát triển mặc dù máy tính cầm tay ở đó rất sẵn và rẻ. Một trong những tiêu chuẩn tuyển nhân viên của nhiều hãng của Nhật là phải có chứng chỉ về bàn tính đó. Người Mỹ cũng đã thử nghiệm và công nhận tác dụng của bàn tính đó trong sự phát triển trí tuệ của học sinh tiểu học Mỹ. Sở dĩ như vậy là vì ưu điểm nổi bật của bàn tính này là ở chỗ nó đòi hỏi người sử dụng phải biết lập chương trình tuy chỉ đơn giản trong khoảng khắc rất ngắn, điều không xảy ra ở máy tính cầm tay. Một lần khác, anh đến gặp tôi và hỏi: “Nghe nói trong một hội thảo về giáo dục tiểu học tại Hà Nội, một đại biểu nước ngoài đã thẳng thắn nói với các đại biểu của ta rằng: “Các ông đào tạo ra rô bốt, chứ không là đào tạo con người tự hoạt động hướng đích”, có thật thế không?” Tôi buồn rầu nói với anh rằng quả có như vậy và đó cũng là điều day dứt tôi lâu nay. Thật ra trẻ em Việt Nam rất thông minh nhưng do cách dạy của ta hiện nay (kể cả sách giáo khoa cũng như việc dạy và học trên lớp) chưa phát huy được trí thông minh đó ở trẻ. Bởi lẽ người ta quan niệm học tập chỉ là tiếp nhận các kiến thức có sẵn, mà hầu như lãng quên hai mặt quan trọng khác của học tập, đó là hoạt động liên hệ và hoạt động lựa chọn. Tôi đã tiến hành một thử nghiệm về một trò chơi học toán ở lớp 1 tại một trường ở Hà Nội, trò chơi đơn giản về cộng trừ. Khi gieo xúc xắc này mặt 5 chẳng hạn thì các cây bài trong đó có hai số mà tổng bằng 5 đều có quyền hạ xuống (ai hạ hết bài trước thì thắng). Thế mà không ít học sinh có cây bài với các số như 1 và 4, 2 và 3 mà đến lượt mình, lại không biết hạ chúng mặc dù rằng ngay trước đó cả lớp đã đọc rất to và nhiều lần: 1 cộng 4 bằng 5, 2 cộng 3 bằng 5, việc liên hệ các trí thức đã được học và các tình huống xảy ra hằng ngày là một trong những nguyên tắc cơ bản của môn sư phạm thích hợp, môn sư phạm đang được thịnh hành ở các nước tiên tiến.
Đ.Q.V – Trí Thức Trẻ – số 10 – tháng 4 – 1996.

Máy ảnh không dùng phim

Mới đây các hãng điện tử nổi tiếng như Kodak Connecfix, Chinon, Ricoh, Casio đã tung ra thị trường một loại máy ảnh đời mới dùng kỹ thuật điện tử số mà người tiêu dùng hầu như chưa biết đến. Nét khác biệt chủ yếu giữa máy ảnh số với các loại máy ảnh thông thường ở chỗ loại máy ảnh mới này không cần sử dụng phim, đèn và giấy ảnh. Chỉ trong khoảng khắc ảnh được chụp ngay lập tức được hiện lên trên màn ảnh nhỏ trên bề mặt máy nhờ một thiết bị liên hệ đặc biệt. Thiết bị này làm biến đổi hình ảnh thành tập hợp các tín hiệu điện tử được lưu giữ trong bộ nhớ của máy ảnh vô thời hạn mà không làm ảnh hưởng tới chất lượng hình. Đa số các loại máy ảnh này, thí dụ loại “QV – 10A” của Casio ghi nhớ được 96 ảnh (khoảng 3 cuộn phim) và lưu giữ chúng ngay cả khi hết pin nguồn. Những bức ảnh đã chụp ta có thể ngay lập tức xem được những bức ảnh đã chụp trên màn hình cùng một lúc máy ảnh cho xem từ 4 đến 10 ảnh rồi phân loại chúng. Những bức ảnh không đạt yêu cầu có thể xóa, đi hoặc chụp lại, những bức chất lượng tốt được lưu giữ và bảo vệ khỏi bị xóa bỏ, dù có thể là do vô tình. Những bức ảnh chụp bằng máy ảnh số loại này sẽ được in ra qua máy in màu hoặc đen trắng. Nếu đưa chúng vào máy vi tính thì có thể sửa đồi tùy thích như bất kỳ một file đồ họa nào khác. Nhiều loại Camera, thí dụ như loại “RDC – 1” của hãng Ricoh hoặc “QV 10A” của Casio cho phép xem được từng bước ảnh trên màn hình vô tuyến và ghi chúng vào băng video. Máy ảnh số là loại đồ chơi khá đắt tiền. Loại máy ảnh dành cho các tauy chơi nghiệp dư cũng có giá trị tới cả ngàn đô la, còn máy ảnh chuyên nghiệp loại này cũng đang đứng ở giá vài chục ngàn. Tuy vậy đây là loại máy ảnh không thể thay thế được, nhất là đối với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, đặc biệt cần thiết thay thế được, nhất là đối với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, đặc biệt cần thiết trong những lĩnh vực đòi hỏi thời gian tối thiểu nhất từ lúc chụp đến khi cho ra ảnh, chẳng hạn với các phóng viên nhiếp ảnh làm việc ở nước ngoài có thể chuyển bài cùng ảnh về tòa soạn ở đất nước mình chỉ trong vòng vài phút nhờ nối máy ảnh số với các máy tính và modem trong mạch internet.
B. T -Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996

Chuyện lạ thế giới

Con chó “biết nói” có tên là Mirei sống ở căn hộ của gia đình Farafonốp ở thành phố Tôliatti – Nga. Khi lần đầu tiên tờ báo “Quảng trường tự do” của thành phố kể về nó, trong ngôi nhà suốt cả tháng không ngớt tiếng điện thoại gọi tới, và theo yêu cầu của bà chủ Vera Petrovna con chó lễ phép phát vào ống nói từ yêu mến của mình “mama” (mẹ). Đó là giống cho boóc đôi thuần chủng của Afganixtan. Ông nội của Mirei là nhà vô địch của thế giới, còn chính nó rất cân đối và đẹp. Nó gọi Vera Petrovna là “Ma ma”. Khi nó muốn ăn, nói: “Ăn năn”. Khả năng nói của Mirel được biểu lộ rất sớm và bà chủ bằng mọi cách khuyến khích cái đó. Bà Vera Petrovna còn dạy nó không bắt nạt những con chó nhỏ, không đi trên các bồn hoa và khong làm hỏng hoa. Trong cách xử của Mirei có một đặc tính thú vị. Khi đi dạo chơi nó có thể thờ ơ khi ngang qua hàng chục kháng qua đường. Nhưng nó chỉ cần nhìn thấy một phụ nữ xinh đẹp, ăn mặc lịch sự là nó thay đổi ngay. Nó lại gần, vẫy đuôi, tựa như mời xoa cổ nó. Về chuyện đó bà chủ của con chó đực nhận xét rằng, có lẽ trong cuộc sống trước đây Mirei là gã đàn ông Donjuan.
Hy vọng mới đối với căn bệnh cho ung thư
Ung Thư tiền liệt tuyến là một căn bệnh khá phổ biến trong những căn bệnh thường có ở đàn ông. Thật không may là cho đến nay, khi kiểm tra xét nghiệm các kháng nguyên đặc thử ở tiền liệt tuyến thì các bác sĩ thường mong muốn phát hiện các dấu hiệu ở giai đoạn sớm nhất nhưng họ lại không thể phân biệt được giữa những khối u lành và u ác. Do đó dẫn đến việc đôi lúc phải tiến hành giải phẫu một cách vô ích. Giờ đây, tuy đã có thể xác định khối u đó đã đòi hỏi cần thiết phải cắt bỏ hay chưa, thì một thủ tục mới là đếm số lần liên tiếp lặp lại tần số của việc sản sinh ra các hoạt chất ngay trong chính DNA của cơ quan tiếp nhận hormon nam. Quá trình, này có được là nhờ một vật truyền tin của tế bào đã chuyển những tín hiệu của khối u vào trung tâm chỉ huy của tế bào mỗi khi có một phân tử testosterone được phát hiện. Nếu tần số lặp lại càng nhỏ có nghĩa là tín hiệu của khối u càng khỏe, mà tín hiệu khối u khỏe hơn nghĩa là xác suất ung thư tiến triển lớn hơn. Mặc dù gen của cơ quan tiếp nhận hormon nam chỉ có thể là một trong những gen có liên quan đến nguy cơ ung thư tiền liệt tuyến những việc xét nghiệm tất cả các yếu tố có liên quan có thể giúp cho các bác sĩ có được quyết định cuối cùng là khối u nào đòi hỏi phải được cùng là khối u nào đòi hỏi phải được can thiệp. Phương pháp xét nghiệm mới dựa trên sẹ kế thừa những mẫu hình của căn bệnh là người ta xác định thấy gen của nhân tố tiếp nhận hormon nam nằm trong nhiễm sắc thể X thứ được thừa hưởng từ những người mẹ. Điều đó giải thích tại sao nguy cơ phát triển của căn bệnh này trong những người đàn ông chỉ là đối với các anh em trai chứ không phải ở ông bố. Triệu chứng của bệnh ung thư tiền liệt tuyến bao gồm: làm dòng nước tiểu yếu đi, khi đi tiểu hoặc xuất tinh người bệnh cảm thấy đau buốt, và có thể thấy xuấ hiện cả máu hoặc mủ trong ống dẫn tiểu.
Mai Lan -Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996.

Thành tựu y học mới – Ghép gan

Gần đây, bệnh viện Mã Lệ (Hồng Kông) đã tiến hành thành công các ca phẫu thuật ghép gan bên phải cho hai bệnh nhân gan. Đây là hai ca thành công đầu tiên trên thế giới. Bác sĩ Phạm Thượng Đạt, người chủ trì các ca phẫu thuật thành công này cho biết: kỹ thuật ghép nửa gan bên phải lấy từ cơ thể thân nhân cho bệnh nhân gan rất khó: thứ nhất, vì nửa gan bên phải chiếm tới 2/3 tổng lượng buồng gan, lấy nó ra khỏi cơ thể người thân cho gan vẫn đang sống khá nguy hiểm, thứ hai, mạch máu cung ứng cho nửa gan bên phải ngắn hơn nhiều so với nửa bên trái nên việc nối mạch cũng rất khó khăn, cả người cho lẫn người nhận đều luôn đứng trước nguy cơ mất máu quá nhiều, thứ ba, do nửa gan bên phải lớn nên diện tích cắt càng rộng, khả năng bị viêm nhiễm càng lớn. Thành công trong việc cấy ghép gan thể tích lớn đã phá vỡ hạn chế chỉ dám tiến hành ghép gan cho trẻ em và người vỡ hạn chế chỉ dám tiến hành ghép gan cho trẻ em và người thấp bé trước đây, thậm chí thể hình người nhận lớn hơn người cho gan cũng có thể ghép gan được. Ông Phạm Thượng Đạt cho biết, trước đây ở Mỹ và Pháp đều phải tiến hành các ca phẫu thuật ghép nửa gan bên phải lấy từ cơ thể sống của thân nhân cho các bệnh song đều thất bại, thậm chí có bệnh nhân đã chết. Lần này các bác sĩ Hồng Kông sở dĩ thành công chủ yếu do kíp mổ giàu kinh nghiệm cắt gan và ghép gan, đặc biệt được sự hợp sức của các chuyên gia nối vi mạch máu. Hai ca mổ này được bệnh viện Mã Lệ tiến hành hồi tháng 5 và tháng 6 năm nay đối với hai bệnh nhân hình thể cao to. Ngô Đạo Hùng, 28 tuổi, năm 90 kg, nửa gan bên phải Ngô Đạo Hùng được ghép nặng tới 910 gram, được lấy từ cơ thể người anh trai. Đây là ca ghép gan phải thành gan to lớn nhất thế giới. Ca thứ hai là bệnh nhân Lưu Xương 22 tuổi, nặng 69 kg, được ghép nửa buồng gan của ông bố nặng tới 1,14 kg đây là phần gan được ghép lớn nhất thế giới cho đến nay. Tuy nhiên, ông Phạm Thượng Đạt cho biết các ông vẫn ưu tiên lựa chọn việc ghép gan người chết cho người sống và không vì hai ca mổ thành công rực rỡ nói trên mà chủ động yêu cầu người nhà của các bệnh nhân gan hiến gan cứu người bệnh. Trái lại, ông kêu gọi dân chúng Hồng Kông hãy tiến gan của những thân nhân không may qua đời để cứu sống nhiều hơn những bệnh nhân gan đang chờ chết.
Thu Thủy -Trí Thức Trẻ – số 15 – tháng 9 – 1996.